Vogelen in de duinen van Schiermonnikoog: De Westerplas en de Kwelder

Stel je voor: je staat midden in de duinen van Schiermonnikoog, de wind waait zacht door je haren en je verrekijker hangt paraat om je nek. Hier, aan de rand van de Kwelder en rondom de Westerplas, gebeurt elke dag weer iets magisch.

Je hoeft geen expert te zijn om te genieten; je moet alleen weten waar je moet kijken.

Dit is vogelparadijs op z'n puurst, zonder opsmuk, maar met een overvloed aan leven. De Westerplas is een ondiep, zoetwatermeer net achter het slufterstrand. De Kwelder ligt er pal tegenaan, een zoutwatergebied vol slikken en groen.

Samen vormen ze een unieke mix voor vogels. Je ziet er zowel watervogels als kustvogels, en dat maakt elke wandeling tot een verrassing. Zelfs als je denkt alles al gezien te hebben, duikt er plots een nieuwe soort op.

Wat zijn de Westerplas en de Kwelder precies?

De Westerplas is ontstaan door de aanleg van de zanddam in de jaren zestig.

Het is een relatief klein, ondiep meer van ongeveer 50 hectare. Het water is er helder en rustig, ideaal voor eenden en zwanen. De Kwelder ligt er direct aan vast, een strook land tussen het wad en de duinen. Hier wisselen zout en zoet water elkaar voortdurend af.

Deze combinatie trekt een enorme diversiteit aan vogels. In de Westerplas broeden in het voorjaar futen en aalscholvers.

In de Kwelder broeden tureluurs en scholeksters. In de winter verandert het gebied in een rustplaats voor duizenden ganzen en zwanen.

Het is een plek waar je in één ochtend zowel een kleine zilverreiger als een visdief kunt zien. Wat dit gebied zo speciaal maakt, is de openheid. Er zijn weinig bomen, dus je hebt vrij zicht over het water en de slikken.

Dat betekent dat je vogels vaak al van verre ziet aankomen. Je hoeft niet door dicht struikgewas te ploeteren. De vogels zijn er wel, maar je moet wel stil staan om ze te zien.

Waarom deze plek zo belangrijk is voor vogels

De Westerplas en de Kwelder bieden voedsel in overvloed. In de Kwelder wroeten garnalen en wormen in het slik, een feestmaal voor steltlopers. In de Westerplas zit volop vis en waterplanten, wat watervogels aantrekt.

Het is een echte stopplaats voor vogels die de Wadden oversteken. Zonder deze plek zouden veel soorten geen geschikte rustplaats vinden.

Voor Nederlandse vogels is Schiermonnikoog een sleutelgebied. Het ligt op de trekroute tussen Scandinavië en Afrika.

In het voorjaar en najaar zie je de populaties veranderen als een film. De Kwelder is vooral belangrijk voor steltlopers zoals de tureluur en de grutto. De Westerplas trekt meer eenden en ganzen aan.

Samen vormen ze een levenslijn voor trekvogels. Ook voor de bescherming van zeldzame soorten is dit gebied cruciaal.

De bontbekplevier broedt hier soms, en de lepelaar foerageert regelmatig in de Westerplas. Zonder deze beschermde zones zouden deze vogels verdwijnen. Als vogelaar ben je hier dus niet alleen aan het kijken, je ziet ook hoe natuurbescherming werkt.

Hoe je het beste vogelt in de Westerplas en Kwelder

De beste tijd om te vogelen is vroeg in de ochtend. De vogels zijn dan actief en het licht is zacht.

Zelfs in de winter is het de moeite waard om vroeg op te staan. Neem de tijd en loop niet te snel. Vogels zijn schuw, vooral in open gebieden.

Een rustige houding helpt meer dan een snelle beweging. Een verrekijker is onmisbaar.

Een 8x42 model is ideaal voor dit gebied. De vergroting van 8x geeft een stabiel beeld, en de objectiefdiameter van 42 mm zorgt voor voldoende licht. Merken als Swarovski of Zeiss hebben modellen rond de €1.500 tot €2.000. Een budgetvriendelijke optie is de Vortex Diamondback HD vanaf €350.

Kies vooral wat bij je budget past, want een goede kijker maakt het verschil. Gebruik een statief als je langer wilt kijken.

Vooral bij de Kwelder, waar vogels soms ver weg zitten, geeft stabiliteit rust. Een licht statief van aluminium of carbon kost tussen de €50 en €150. Zelfs een simpele wandelstok met een smartphone-adapter kan helpen. De kunst is om niet te veel mee te sjouwen, maar wel goed uitgerust te zijn.

Soorten vogels die je hier kunt zien

In de Westerplas zie je vooral watervogels. In de zomer broeden futen, aalscholvers en wilde eenden er.

In de winter komen knobbelzwanen en nijlganzen massaal toe. Soms duikt er een fuut op met een kuif, of een groenling die langs de rietkant vliegt. De visdief jaagt boven het water en is een genot om te zien.

De Kwelder is het domein van steltlopers. De tureluur is er het hele jaar, de grutto broedt er in het voorjaar.

In het najaar komen de wulpen en de rosse grutto aan. De scholekster is een vaste gast, met zijn opvallende snavel. Als je geluk hebt, spot je een bontbekplevier, een zeldzame broedvogel.

Er zijn ook roofvogels. De buizerd jaagt boven de duinen, en de torenvalk zit vaak op een paaltje.

In de winter kun je een zeearend zien, een indrukwekkende verschijning boven de Kwelder.

Zelfs de slechtvalk, die in de duinen broedt, wordt soms gespot. Elke soort heeft zijn eigen gedrag, dus neem een vogelgids mee voor herkenning.

Praktische tips voor een geslaagde vogeldag

Begin je dag bij de parkeerplaats bij de Westerplas. Vanaf daar loop je makkelijk naar de Kwelder.

Neem een verrekijker, een notitieboek en een pen mee. Schrijf op wat je ziet, zo leer je sneller herkennen. Een mobiele app zoals waarneming.nl helpt bij het determineren van soorten.

Draag kleding die past bij het weer. De wind op Schiermonnikoog kan scherp zijn, zelfs in de zomer.

Een waterdichte jas en stevige schoenen zijn essentieel. Neem ook een pet of hoed tegen de zon.

Vergeet niet voldoende water en een snack, want je bent snel een paar uur onderweg. Respecteer de vogels en hun leefomgeving. Blijf op de paden en ga niet door het riet lopen. Houd afstand, vooral tijdens het broedseizoen.

Gebruik geen flits en zet je telefoon op stil. Zo zorg je ervoor dat de vogels niet gestoord worden en jij optimaal kunt genieten.