De vogelgebieden van de Langstraat: Het Ganzenwiel en de uiterwaarden

Stel je voor: je staat aan de rand van de Langstraat, met je verrekijker stevig in de hand. De geur van water en riet hangt in de lucht.

Je bent op een van de beste plekken in Nederland voor een dag vogels kijken.

Dit is geen doorsnee park. Dit is een gebied met rauwe randjes, waar de natuur haar gang gaat en de vogels dat geweldig vinden. We hebben het over Het Ganzenwiel en de uiterwaarden.

Twee totaal verschillende werelden die naadloos in elkaar overgaan. De Langstraat ligt in Brabant, een gebied dat van oudsher wordt doorsneden door rivieren en sloten.

Vroeger was het een moeras, nu is het een paradijs voor vogelaars. Je kunt hier makkelijk een volle dag doorbrengen. De ene helft van de dag kijk je naar eenden en ganzen op het open water, de andere helft naar steltlopers en roofvogels in de uiterwaarden. Je verrekijker is je beste vriend hier. Een Swarovski NL Pure 10x42 of een Zeiss Victory SF 8x42 komt volledig tot zijn recht, maar zelfs met een instapmodel van bijvoorbeeld Vortex of Nikon (rond de €250) zie je al genoeg om enthousiast te worden.

Wat is de Langstraat precies?

De Langstraat is een beschermd natuurgebied van zo'n 1.500 hectare. Het ligt tussen Waalwijk en 's-Hertogenbosch.

De naam verwijst vroeger naar de lintbebouwing langs de weg, maar tegenwoordig denken we vooral aan het waterrijke landschap. Het gebied bestaat uit twee hoofdcomponenten die we hier bespreken: de plassen en moerassen (zoals Het Ganzenwiel) en de grotere rivierarmen en uiterwaarden van de Maas. Het is een plek waar waterhuishouding en natuur samenkomen.

Je ziet dat terug in de vegetatie: rietkragen, wilgenbossen en open water. Waarom is dit gebied zo belangrijk?

Omdat het een cruciale stopplaats is voor trekvogels. In het voorjaar en najaar zit het hier vol met vogels die onderweg zijn van of naar Scandinavië of Afrika.

Het Ganzenwiel is een broedplaats voor talloze eendachtigen en steltlopers. De uiterwaarden bieden beschutting en voedsel voor roofvogels en zangvogels. Kortom: het is een hotspot die je als serieuze vogelaar in Nederland eigenlijk niet kunt overslaan.

Het Ganzenwiel: Het kloppende hart

Het Ganzenwiel is het waterrijke middelpunt. Denk aan een uitgestrekt gebied met open water, moeras en riet.

Dit is de plek waar je massaal ganzen kunt tellen in de winter.

Maar ook in het broedseizoen is het hier fantastisch. Je loopt er over smalle paden en kijkt uit over het water. De rust is hier voelbaar, afgezien van het geroep van de vogels natuurlijk.

Een plek om je telescoop uit te klappen en te genieten. Wat kun je allemaal verwachten? In de wintermaanden (november t/m maart) staat het Ganzenwiel vol met kolganzen, brandganzen en af en toe een roerdomp die verscholen in het riet zit. In het voorjaar broeden er kleine karekieten en rietzangers in de rietkragen.

De grote karekiet kun je soms horen roepen, een geluid dat je direct herkent als je een cursus vogelgeluiden hebt gevolgd.

Hou je verrekijker paraat voor de dodaars en de fuut; ze zijn er het hele jaar door. In de zomer zitten hier ook lepelaars, je herkent ze aan hun karakteristieke snavel.

• Topvogels Ganzenwiel: Kolgans, Brandgans, Lepelaar, Dodaars, Grote Karekiet.
• Beste tijd: Oktober voor de gierzwaluwen (die laag over het water scheren), maart/april voor de broedvogels.
• Uitrusting tip: Een statief voor je telescoop is geen overbodige luxe. De vogels zitten vaak ver weg op het water.

De uiterwaarden: Ruig en wild

Als je het Ganzenwiel verlaat en richting de Maas loopt, verandert het landschap drastisch. Dit zijn de uiterwaarden. Dit is gebied dat bij hoog water onderloopt.

Het is ruiger, met graslanden en dood hout. Dit is het domein van de weidevogels en de roofvogels.

Hier voel je de elementen. Het waait vaak harder en je moet soms even zoeken tussen de grazende koeien.

De werking van dit deel van het gebied is simpel: veel voedsel en veiligheid. In de winter grazen hier grote groepen ganzen, die je vanaf de dijk goed kunt zien, net als bij de vogelhutten van de Oeverlanden. In het voorjaar proberen grutto's en tureluurs hun nesten te maken in het hoge gras.

Helaas gaat dat niet altijd goed vanwege predatie, maar het blijft een speeltuin voor vogelaars.

Vooral de bruine kiekendief jaagt hier laag over de weilanden. Een prachtig gezicht. Voor de bruine kiekendief heb je wel een goede verrekijker nodig, bijvoorbeeld een 8x42, zodat je een stabiel beeld hebt bij het volgen van de vlucht. Een specifieke hotspot in de uiterwaarden is de Groene Tuin. Dit is een gebiedje met moeras en struweel.

"De uiterwaarden zijn de plek waar je de natuur echt zijn gang ziet gaan. Geen geforceerde schoonheid, maar puur wildernisgevoel."

Hier zitten veel zangvogels zoals de spotvogel en de grasmus. Als je in de schemering komt, hoor je de nachtegaal zingen.

Het is een uitdaging om de vogel te zien, maar het geluid is onmiskenbaar. Neem de tijd.

Ga zitten op een van de bankjes en luister. Vogels kijken is ook vaak luisteren.

Praktische tips voor je bezoek

Het bereiken van de Langstraat is eenvoudig. Parkeer bij recreatieplas De Langstraat of bij de Zandleij.

Vanaf daar loop je zo het gebied in. De paden zijn grotendeels verhard of halfverhard, dus je wandelschoenen hoeven geen modderveters te zijn, maar stevig schoeisel is wel prettig.

Neem voldoende water en eten mee; er zijn geen horecavoorzieningen direct in het gebied. Zorg dat je mobiel opgeladen is, maar zet hem op stil. Niets is vervelender dan een telefoon die afgaat als je net die schuwe snor ziet. Als je serieus vogels wilt kijken, is de tijd van de dag cruciaal.

Vroeg opstaan wordt beloond. In de vroege ochtend (rond zonsopkomst) zijn vogels het actiefst en hoor je ze het best.

In de avond, rond zonsondergang, is het ook magisch. Dan komen de uilen en nachtzangers tevoorschijn. Voor de beste ervaring neem je een telescoop mee.

Een compacte spotting scope van bijvoorbeeld Kowa of Swarovski (prijsklasse €1.200 - €2.500) maakt het verschil. Je ziet details die met een verrekijker onzichtbaar blijven, zoals de snavel van een lepelaar of de tekening van een kleine piet.

Onthoud dat je in een kwetsbaar gebied bent. Blijf op de paden.

Vooral in het broedseizoen (15 maart tot 15 juli) is dit cruciaal. Vogels die opvliegen betekent dat je te dichtbij komt. Geef ze de ruimte.

Neem je rotzooi mee terug. Plastic zakjes die in het riet waaien, doden vogels.

Laten we met z'n alle dit prachtige gebied schoonhouden. Dan kunnen we er nog jaren van genieten.

De Langstraat is een gebied dat blijft verrassen, net als de vogelgebieden van Tholen. De ene dag spot je een zeearend, de andere dag een groenling.

Het is een afwisseling van water en land, drukte en stilte. Dus pak je verrekijker, check de weersverwachting en ga erop uit. De vogels wachten op je.