Kortteenboomkruiper vs Boomkruiper: De flanken en de snavellengte
Een Kortteenboomkruiper of een Boomkruiper. Ze lijken als twee druppels water op elkaar, en als je ze hoort roepen in het Loobos of op de Utrechtse Heuvelrug, schiet je misschien in de stress.
Welke is het nu? Het draait allemaal om de details.
De flanken en de snavellengte zijn je beste vrienden in dit verhaal. We duiken erin.
De flanken: streepjes of vegen?
Als je een boomkruiper voor je hebt, is de flank misschien wel het lastigste stukje om te beoordelen.
Toch zit hier het grootste verschil. De Boomkruiper (Certhia familiaris) heeft fijne, smalle streepjes op zijn flanken. Ze lopen netjes van boven naar beneden, als streepjescode. Zwart op wit.
Als je een verrekijker als de Swarovski CL 8x30 of een Vortex Diamondback HD 8x42 gebruikt, zie je die precisie. Bij de Kortteenboomkruiper (Certhia brachydactyla) is dat heel anders.
Zijn flanken zijn minder strak. De tekening bestaat uit grove vegen en vlekken, niet uit fijne streepjes.
Het lijkt alsof er met een grove kwast is gewerkt. Vooral bij vogels in herfstkleed of juvenielen kan dit echt een uitkomst bieden. De vegen lopen wat meer door, waardoor het een rommeliger beeld geeft. Een handig ezelsbruggetje: denk aan de 'r' in brachydactyla.
Die ruggen van die streepjes bij de Kortteen zijn wat ronder en vager. Bij de Boomkruiper is alles strak en recht.
Onder het mom 'hoe meer je ziet, hoe meer je weet', is dit een gouden regel. Zorg dat je de vogel in een goede lichtval te pakken krijgt, bijvoorbeeld als hij net een boomstam opvliegt.
Snavellengte: de neus van de vogel
De snavel is het tweede criterium. Dit is vaak subtieler, maar als je het eenmaal ziet, vergeet je het nooit meer.
De Kortteenboomkruiper heeft een duidelijk langere snavel dan de Boomkruiper. Hij ziet er hierdoor wat 'smoeliger' uit.
De snavel is langer dan de breedte van de kop. Dit is een ijzersterk herkenningspunt. De Boomkruiper heeft juist een kortere, fijnere snavel.
Hij lijkt hierdoor wat kleiner en fijner in het gezicht. Net als bij het onderscheid tussen de gras- en boompieper, draait het hier om details.
Als je een vogel op een boomstam ziet 'spideren', kruipend naar boven, dan zie je bij de Kortteen de snavel duidelijk uitsteken. Bij de Boomkruiper lijkt de snavel meer weggewerkt, een kenmerkend verschil in de techniek van het klimmen. Een verrekijker met een goede vergroting helpt hier enorm. Een 8x vergroting is vaak ideaal om deze details te zien zonder te veel trilling.
Probeer de vogel frontaal te bekijken. Je hoeft geen expert te zijn om dit te zien.
Het is een kwestie van even de tijd nemen en kijken. De Kortteen is de 'lange neus', de Boomkruiper de 'korte neus'. Simpel, maar effectief om deze vogels te herkennen.
Geluid: hoor het verschil
Het geluid is vaak de makkelijkste manier om deze vogels uit elkaar te houden, zeker in dicht bos. De Boomkruiper heeft een helder, hoge 'tsie-tsie-tsie' of een sissend 'srie-srie-srie'. Het klinkt scherp en breekbaar, bijna als een soort 'tjilp'.
Je hoort het vaak als de vogel net is opgevlogen en in een andere boom landt.
De Kortteenboomkruiper klinkt heel anders. Zijn roep is harder, luider en minder breekbaar.
Het is een scherp 'tsjoe-tsjoe-tsjoe' of een 'prie-prie-prie'. Het klinkt harder en doordringender. In het veld is dit echt een gamechanger.
Zodra je de roep hoort, weet je vaak al genoeg. In de praktijk hoor je de Kortteen vaker in de winter, als hij zich soms mengt met spreeuwen of lijsters.
Probeer de geluiden eens te vergelijken via een vogel-app op je telefoon. Zet er een Swarovski Optik ATX 95 of een andere spotting scope op na, maar het geluid is vaak al voldoende. Zo train je je oren. En dat is net zo belangrijk als je ogen.
Habitat: waar vind je ze?
De habitat vertelt je ook iets. De Boomkruiper is de echte bosbewoner.
Hij voelt zich thuis in oudere naaldbossen en gemengde bossen met veel oude bomen. Denk aan de Veluwe of de bossen in Drenthe. Hij houdt van structuur en diepgang in het bos. Je vindt hem vaak in de hogere delen van de bomen.
De Kortteenboomkruiper is iets minder kieskeurig, maar wel specifiek. Hij zit graag in loofbossen, parken en tuinen met oude eiken of beuken.
Ook in stadsparken kun je hem tegenkomen. In Nederland is hij iets schuwer dan de Boomkruiper, maar in het zuiden en oosten van het land kom je hem steeds vaker tegen.
Het is een soort die uitbreidt. Als je in een strak aangeplant naaldbos loopt, is de kans op een Kortteen kleiner. Zoek je in een oude, doorleefde tuin met hoge bomen?
Dan is de kans op een Kortteen groter. Kijk dus niet alleen naar de vogel, maar ook naar de omgeving.
De keuzehulp: welke kies jij?
Nu je weet wat je moet zoeken, is het tijd om je keuze te maken. Of beter gezegd: om te bepalen welke vogel je voor je hebt. Het draait niet om een keuze tussen twee producten, maar om het herkennen van de soort.
Toch is er een duidelijke leidraad. Twijfel je nog? Kijk dan naar de snavel.
Kies de Boomkruiper als: je in een dicht naaldbos bent, de snavel kort en fijn lijkt, en je een fijn gestreepte flank ziet. De roep is een zacht, breekbaar 'tsie-tsie-tsie'.
Kies de Kortteenboomkruiper als: je in een loofbos of oude tuin bent, de snavel opvalt door zijn lengte, en de flanken grove vegen hebben. De roep is harder en doordringender 'tsjoe-tsjoe-tsjoe'.
Die is vaak de doorslaggevende factor als de flanken niet duidelijk genoeg zijn. Zowel de Kortteen als de Boomkruiper zijn prachtige vogels.
Het gaat erom dat jij ze met plezier kunt determineren, net zoals bij het herkennen van subtiele kenmerken voor experts.
Met een beetje oefening gaat dat vanzelf lukken. Je bent klaar om het veld in te gaan.