Vogelvoer voor de sijs: De rol van elzenbomen in de tuin

Stel je voor: je zit in de tuin met je verrekijker, een dampende kop koffie in je handen. Je vogelboek ligt naast je open op de pagina van de sijs.

Je wacht op die typisch rode borst van het mannetje, maar er gebeurt weinig. Je bent een sijs kwijt, terwijl je weet dat ze in de buurt zijn. Waarom? Omdat ze honger hebben.

En als er iets is wat een sijs kan weerstaan, dan is het wel een elzenprooi.

Elzenbomen zijn letterlijk een open buffet voor deze vogels. Zonder deze bomen mis je een enorme smaak van de Nederlandse vogelwereld. Je hoeft niet eens te zoeken; ze komen naar jou toe.

Wat is een sijs en waarom is de elzenboom zijn favoriete restaurant?

Een sijs (Carduelis spinus) is een klein, levendig vinkachtig vogeltje. Je herkent het mannetje aan zijn gele vlekken op vleugels en staart en een zwarte kruin.

De vrouwtjes zijn wat doffer, maar net zo actief. Ze zijn geen stille vogels; je hoort ze vaak met hun fijnere 'tsie-tsie-tsie' tegenover het hardere getjilp van de mus.

Ze zijn echte zweefvogels. Je ziet ze niet vaak op de grond. Ze zweven in de boomkruinen, op zoek naar voedsel.

Het dieet van de sijs bestaat hoofdzakelijk uit zaden. In het voorjaar eten ze ook insecten, maar in de herfst en winter draait het allemaal om zaden. En daar komt de elzenboom in beeld. De elzenboom (Alnus) produceert elk jaar enorme hoeveelheden kleine, houtige vruchten, de zogenaamde elzenprooi.

Dit zijn kleine, dichte kegeltjes die vol zaden zitten. Voor de sijs is dit pure verleiding.

Ze kunnen deze kegeltjes moeiteloos uit elkaar plukken met hun snavel. Het is voedsel dat zo voor het grijpen ligt.

Waarom is dit belangrijk voor jou? Omdat het de meest natuurlijke manier is om vogels te kijken. Je hoeft geen zaadjes te strooien of een voedertafel te vullen.

De boom doet het werk. Als je in een straat woont met elzen, of zelf een elzenboom in je tuin hebt, ben je verzekerd van sijs-bezoek.

Je creëert een micro-habitat. Je trekt niet zomaar vogels aan, je trekt specifieke vogels aan die je anders misschien nooit zou zien. Het maakt van je tuin een levend observatiepunt.

De elzenprooi: de ultieme snack voor je tuinvogels

De elzenprooi is het zaadbolletje van de elzenboom. In de herfst en winter hangen ze in trossen aan de takken.

Ze zien eruit als kleine, bruine kegeltjes. Ze vallen niet zomaar open. Ze blijven lang goed.

Dit is cruciaal in de koude maanden wanneer ander voedsel schaars is.

De sijs heeft een speciale techniek om ze te openen. Ze nemen een kegeltje vast met hun pootje, net als een mens die een noot vasthoudt, en pikken de zaadjes eruit. Je ziet ze vaak in de elzen hangen, ondersteboven, druk bezig. Het is niet alleen de sijs die hier dol op is.

De groenling, de vink en de keep zijn ook verzot op elzenprooi. Zelfs de kleine barmsijs, een zeldzamere wintergast, wordt aangetrokken door deze bomen.

De boom fungeert als een natuurlijke voederplek voor een hele community van vinkachtigen. Als je een verrekijker op de elzenboom richt, zie je vaak een drukte van belang. Het is een sociaal gebeuren.

Vogels eten samen, waarschuwen elkaar voor roofvogels en lokken elkaar naar de beste plekken, net zoals ze doen bij het beste vogelvoer voor een balkon.

Een leuk detail: elzenbomen groeien vaak in vochtige gebieden, langs sloten of in parken. Dit betekent dat ze vaak in de buurt zijn van water. Vogels zoals de sijs drinken graat en baden soms.

Door een elzenboom te planten of te waarderen, combineer je voedsel met een waterbron. Dit maakt je tuin of je wandelroute dubbel interessant.

Waarom je tuin de perfecte sijs-spot is

Je combineert eten en drinken. En dat is precies wat vogels nodig hebben om te overleven in een koude winter.

Veel mensen denken dat ze een grote tuin nodig hebben. Dat is niet waar. Een elzenboom, of zelfs een struik, is al genoeg.

De boom groeit relatief snel en kan in de meeste Nederlandse tuinen.

Hij zorgt voor schaduw, zuivert de lucht en biedt beschutting. Maar het allerbelangrijkste: hij zorgt voor voedsel zonder dat jij iets hoeft te doen. Je hoeft geen dure voedertafel te kopen. Je hoeft geen zakken pinda's te halen.

Je plant de boom, en de rest volgt vanzelf. Voor de serieuze vogelaar is het een game-changer.

Je staat 's ochtends vroeg op om de vogels te tellen voor de tuinvogeltelling. In plaats van alleen mussen en duiven, tel je nu ook sijsjes, vinken en groenlingen. Zelfs zonder dure Swarovski of Zeiss kun je hiervan genieten met de beste verrekijker voor in de tuin.

Het is het waard om de boom te laten staan, ook al maakt hij vieze bladeren.

Die bladeren vallen immers en creëren weer humus voor de bodem. Het is een cyclus.

Hoe je je tuin inricht voor de sijs (met prijzen en concrete tips)

Wil je de sijs naar je tuin lokken? Je hebt twee opties: je koopt een boom of je helpt een bestaande boom.

Als je een nieuwe boom wilt planten, kies dan voor de zwarte els (Alnus glutinosa) of de witte els (Alnus incana). Deze soorten produceren de meeste prooi. Een kleine boom van 125-150 cm kun je al kopen voor ongeveer €25 tot €35 bij tuincentra zoals GroenRijk of online bij Bomen.nl.

Een grotere boom (200 cm) kost al snel €60 tot €80. Als je geen ruimte hebt voor een volwaardige boom, kies dan voor de Elzenhaag of een dwergels.

Een elzenhaag (meerdere struiken bij elkaar) werkt net zo goed, misschien zelfs beter omdat het meer oppervlakte biedt voor vogels om te foerageren.

Een bosplantsoen pakket met elzen kost vaak rond de €50 per 10 stuks. Dit is een stuk goedkoper en zorgt voor een natuurlijke uitstraling. Je helpt de sijs direct, want ze houden van dicht struikgewas. Heb je al elzen in je buurt, maar hangen er geen prooi?

Controleer of het mannelijke of vrouwelijke bomen zijn. Alleen vrouwelijke bomen produceren de kegeltjes.

Soms worden bomen gesnoeid waardoor de vruchten verdwijnen. Als je bomen ziet die 'kaal' zijn, is dat jammer. Proeer dan alternatieven te bieden.

Je kunt bij vogelwinkels zoals Vogelhuis.com of Tuinvogels.nl speciale sijs-voedersysteem kopen. Een 'sijs-pinda's' of een zaadmengsel met voornamelijk oliehoudende zaden kost ongeveer €10 tot €15 per kilo.

Een ander slim model is het 'natuurlijke voederbos'. Dit is een combinatie van bomen en struiken die het hele jaar voedsel geven. Naast de els kun je een meidoorn planten (voor bessen) en een hazelaar (voor noten).

Een dergelijk ontwerp kost in aanschaf misschien €150 tot €200 voor een klein gebied, maar je hebt er jarenlang plezier van.

Het is een investering in biodiversiteit. Je creëert een ecosysteem in plaats van alleen een plekje voor een enkele vogel. Als je niets doet, kost het je niets.

Maar je mist wel de sijs. Dat is een immateriële kostenpost voor de vogelliefhebber.

De kosten van niets doen versus actief tuinieren

Als je actief wordt, zijn de kosten laag. Een biologische elzenboom van 3 liter pot kost vaak €15 tot €20.

Je hebt geen dure meststof nodig; de els is een stikstoffixer en doet het goed op arme grond. Je bespaart dus op onderhoud. Het enige wat je hoeft te doen is af en toe water geven in de eerste zomer. Vergeet niet dat de sijs soms ook 'last' kan hebben van de boom.

In de zomer kan de boom veel pollen produceren. Voor mensen met hooikoorts is dat minder leuk.

Maar voor de vogels is het irrelevant. De sijs is er in de winter, als de pollen weg zijn. Als je de boom snoeit, doe dit dan altijd na de winter, eind februari.

Nooit in de herfst of winter snoeien, want dan zitten de zaden nog in de boom.

Je wilt die prooi niet weghalen voordat de vogels ervan kunnen eten.

Praktische tips: Van elzenboom naar sijs in de tuin

Het draait allemaal om timing. De sijs is een nomade. Hij trekt rond op zoek naar voedsel. In de herfst komen de eerste groepen aan. In de winter blijven ze vaak plakken als het eten er is