Vogels spotten in de uiterwaarden van de IJssel: Van Zutphen tot Deventer

Stel je voor: je staat aan de rand van de IJssel, de wind waait langs je gezicht en in de verte hoor je het schorre geluid van een groene specht.

De uiterwaarden tussen Zutphen en Deventer zijn een paradijs voor iedereen die van vogels houdt. Dit gebied is een mozaïek van wilgenbossen, open graslanden en ondiepe waterpartijen. Het is een plek waar je urenlang kunt verdwalen in het kijken en luisteren.

Je hoeft geen expert te zijn om te genieten. Een beetje nieuwsgierigheid is genoeg. Pak je verrekijker en je notitieboekje, en laten we op pad gaan.

Waarom deze route langs de IJssel zo speciaal is

De IJssel is de levensader van dit gebied. Door de jaarlijkse overstromingen ontstaat een dynamisch landschap dat voortdurend verandert.

Dit trekt een enorme verscheidenheid aan vogels aan. In de winter zoeken smienten en kolganzen hier naar voedsel. In de lente transformeren de wilgenbossen tot een broedplaats voor boszangers en groene spechten.

Het is een van de weinige plekken in Nederland waar je zowel watervogels als bosvogels zo dicht bij elkaar kunt zien.

Wat deze plek echt uniek maakt, is de toegankelijkheid. Vanuit Zutphen en Deventer kun je makkelijk de uiterwaarden inlopen. Je hebt geen auto nodig.

De routes zijn goed bewegwijzerd en er zijn genoeg bankjes om even uit te puffen. Het is een gebied dat zowel de beginnende vogelaar als de doorgewinterde ornitholoog weet te boeien. Je ontdekt er steeds weer iets nieuws.

De beste plekken om te starten

Begin je tocht in Zutphen, aan de zuidkant van de stad. Loop vanaf het station richting de IJsselbrug.

Zodra je de brug over bent, sla je rechtsaf het grasland in. Hier zie je direct de eerste groepen eenden. Let vooral op de wilde eend en de slobeend. Ze zijn hier het hele jaar te vinden.

Blijf de rivier volgen en je komt uit bij de oude IJssellijn. Dit is een smalle strook bos dat direct langs de IJssel loopt.

In dit bosgedeelte, net buiten Zutphen, draait het om de kleinere soorten.

Luister naar het tjilpen van de tjiftjaf. In het voorjaar hoor je overal de zang van de fitis. Scan de boomtoppen met je verrekijker.

De groene specht is hier een vaste bewoner. Zijn rode kop springt eruit tussen het groen.

Een verrekijker met een vergroting van 8x32 is hier ideaal. Hij is licht en je hebt een breed gezichtsveld om de vogels in de bomen te volgen. Als je verder loopt richting Deventer, kom je uit bij de Zuidwijk.

Dit gebied is opener. Hier broeden weidevogels zoals de grutto en de tureluur.

In de wintermaanden kun je hier grote groepen ganzen verwachten. De grauwe gans is hier talrijk, maar houd ook de brandgans in de gaten.

Herken ze aan hun witte vlekken op de vleugels. Neem de tijd om te kijken.

Vogels laten zich niet altijd direct zien. Soms moet je gewoon even stil staan en wachten.

Soorten die je kunt verwachten

De lijst is lang, maar laten we ons richten op de leukste en meest voorkomende soorten. In de uiterwaarden zie je veel watervogels.

Denk aan de meerkoet en de waterhoen. Ze zijn niet schuw en komen dichtbij de kant. Als je geluk hebt, spot je een fuut.

Herkenbaar aan zijn roodbruine hals en zijn sierlijke duikbewegingen. In de wintermaanden is het spektakel compleet met duizenden smienten.

Hun roep is onmiskenbaar. In de bossen en ruigere delen is het zoeken naar de zangvogels. De fitis en de tjiftjaf zijn moeilijk uit elkaar te houden.

Let op het geluid. De fitis heeft een helder 'tsee-tsee-tsee', terwijl de tjiftjaf een trilleriger 'tjif-tjaf-tjaf' heeft.

De groene specht is een juweel. Je ziet hem vaak op de grond zoeken naar mieren.

Zijn vlucht is een rollercoaster van golvende bewegingen. Een andere vaste gast is de buizerd. Hij zweeft boven de weilanden op zoek naar prooi. Vergeet de roofvogels niet.

De blauwe kiekendief jaagt laag over de grond. De vrouwtjes zijn bruin, de mannetjes hebben een prachtige blauwachtige bovenzijde.

Ze zijn schuw, dus je moet een beetje geluk hebben. De slechtvalk, een snelle jager, gebruikt de IJsselbruggen als uitkijkpost. Scan de lucht boven de bruggen.

Soms zie je ze met hoge snelheid voorbij schieten. Een verrekijker met een stabiele focus helpt hier enorm.

Wat je nodig hebt: je uitrusting

Je hoeft niet alles te kopen om te beginnen. Een simpele verrekijker van een merk als Nikon of Bushnell is een prima start.

Kijk voor een model met 8x vergroting. Meer dan 8x is lastig stabiel te houden zonder statief.

Een lensdiameter van 32 of 42 mm geeft voldoende licht. Prijzen liggen tussen de €120 en €250. Dit is een prima investering voor de serieuze beginner. Voor de doorgewinterde vogelaar is een verrekijker van Swarovski optik of Zeiss de droom.

Een model als de Swarovski EL 8x42 kost al gauw €2500. Het beeld is kraakhelder en de kleuren zijn perfect.

Je ziet details die je met een budgetmodel mist. Voor de echte specialist is een telescoop onmisbaar. Een telescoop van bv.

Kowa of Leica met een 65mm objectief kost tussen de €1200 en €2000. Hiermee kun je vogels op grote afstand determineren.

Je hebt dan ook een stevig statief nodig, vanaf €100. Naast je kijker is een goed notitieboekje essentieel.

Een Rite in the Rain notitieboekje is waterdicht en kost ongeveer €15. Schrijf wat je ziet, de datum en de locatie. Dit helpt je om soorten te herkennen voor de volgende keer.

Een vogelgids, bijvoorbeeld 'Vogels van Nederland' van Lars Svensson, is een must. Hij kost rond de €40. Met deze boeken en kijkers ben je helemaal klaar voor je tocht.

Praktische tips voor een geslaagde vogeltocht

De beste tijd om te vogelen is vroeg in de ochtend. Rond zonsopkomst zijn vogels het actiefst.

Ze zingen en zoeken naar voedsel. Ook laat in de middag, vlak voor zonsondergang, is het prachtig.

Het licht is dan zacht en de vogels maken zich op voor de nacht. Probeer rustig te lopen. Maak geen snelle bewegingen.

Blijf af en toe een minuut of vijf stilstaan. Je zult versteld staan wat er allemaal tevoorschijn komt.

Kleed je op het weer. De uiterwaarden zijn open en de wind kan guur zijn. Een waterdichte jas en stevige schoenen zijn onmisbaar. Neem ook wat te eten en drinken mee.

Er zijn weinig voorzieningen onderweg. Als je met meerdere personen bent, probeer dan te fluisteren.

Onthoud: een goede vogelaar is een geduldige vogelaar. Soms is het even wachten, maar de beloning is een onvergetelijk moment.

Vogels zijn gevoelig voor lawaai. Een groep die luidruchtig praat, jaagt alles weg. Geniet vooral van de omgeving.

Het gaat niet alleen om het zien van veel soorten, maar ook om het beleven van de natuur. Als je klaar bent met je tocht, kun je je waarnemingen doorgeven via apps als ObsIdentify.

Dit helpt je niet alleen met determineren, maar draagt ook bij aan de wetenschap. Zo maak je je vogelavontuur nuttig voor iedereen. Dus, waar wacht je nog op?

De IJssel wacht op jou. Tot ziens in de uiterwaarden!