Vogelen in de Alblasserwaard: Kwakken en purperreigers

Stel je voor: je staat aan de rand van een rietkraag, de zon zakt langzaam en in de verte hoor je een diep, brommend geluid.

Je verrekijker, een stevige Swarovski NL Pure 10x42, gaat omhoog en je zoekt de rietstengels af. Daar, tussen het groen, beweegt iets. Een korte, donkere hals steekt uit, gevolgd door een vleugel met een paarse gloed. Je hebt hem: een purperreiger.

Even later vliegt er een groep kwakken laag over, hun korte, nek-in-vingerhouding-achtige vlucht is onmisbaar. Dit is vogelen in de Alblasserwaard op zijn best.

Wat zijn kwakken en purperreigers?

Even concreet: een kwak is een middelgrote reiger, kleiner dan een blauwe reiger maar groter dan een rietgors. Hij heeft een typische houding waarbij hij zijn nek in een V-vorm buigt. De purperreiger is iets kleiner en heeft een opvallende paarsrode hals en rug in het broedseizoen.

Beide soorten houden van waterkanten, rietvelden en moerasgebieden. De Alblasserwaard is een ideaal leefgebied.

Het is een veenweidegebied met sloten, plassen, rietkragen en kleine kreken. Vooral in de zomermaanden broeden ze er, en in het voor- en najaar kun je ze goed zien tijdens trek of foerageermomenten. Het is een van de beste plekken in Zuid-Holland om deze soorten van dichtbij te bekijken.

De kwak is een stuk schuwer dan de purperreiger. Als je stil staat en niet te dichtbij komt, blijft hij vaak rustig zitten.

Waarom deze soorten belangrijk zijn voor vogelaars

Kwakken en purperreigers zijn geen zeldzame exoten; ze zijn inheems en doen het goed in Nederland.

Toch zijn ze bijzonder om te zien. Hun gedrag is anders dan dat van de bekende blauwe reiger. Ze jagen op vis, kikkers en insecten en laten zich vaak op minder drukke plekken zien.

Voor beginnende vogelaars zijn het goede leerobjecten. Je leert snel het verschil tussen soorten reigers, je oefent het stil staan en observeren, en je leert je verrekijker goed instellen.

Voor gevorderden is het een kans om gedrag te bestuderen: hoe bouwen ze hun nest, hoe verdedigen ze hun territorium en hoe foerageren ze bij verschillende waterstanden.

De Alblasserwaard is ook makkelijk bereikbaar. Vanuit Rotterdam of Utrecht ben je binnen 30 tot 45 minuten ter plekke. Er zijn diverse parkeerplaatsen langs de provinciale wegen en er zijn wandelpaden die langs de beste rietvelden lopen.

Hoe je ze vindt en herkent in de Alblasserwaard

Begin bij de bekendste vogelkijkhutten en wandelpaden. De rietvelden rondom de Grote Molen bij Streefkerk en de oevers van de Oude Rijn bij Kinderdijk zijn toplocaties.

Ga vroeg in de ochtend of laat in de middag; dan zijn de vogels actief en is het licht mooi voor fotografie. Let op de volgende kenmerken bij het herkennen: Neem een verrekijker met een goede lichtopbrengst. Een Swarovski CL Pocket 8x25 is compact en licht, een Zeiss Victory SF 8x42 geeft meer licht bij schemer.

• Kwak: donker lichaam, V-vormige nek, groenachtige glans op de vleugels, ongeveer 60–70 cm groot.
• Purperreiger: paarsrode hals en rug in broedkleed, smaller en iets kleiner dan de kwak, ongeveer 50–60 cm.
• Gedrag: kwakken zitten vaak laag in het riet, purperreigers foerageren vaker op open waterkanten.
• Geluid: kwakken laten een diep, brommend “kwaak” horen; purperreigers zijn stiller, maar je hoort een zacht gorgelend geluid.

Een statief is niet altijd nodig, maar wel handig bij langere observinges. Een rugzak met water, notitieboek en potlood hoort erbij.

Uitrusting en praktische tips voor de Alblasserwaard

Een goede verrekijker is essentieel. Voor deze vogels is een 8x42 of 10x42 een fijne keuze.

Een 8x42 geeft een breder gezichtsveld en is rustiger voor je ogen.

1. Verrekijker met comfortabele oogschelpen, bijvoorbeeld de Vortex Razor HD 8x42 (rond €500).
2. Compacte spotting scope voor extra detail, zoals de Kowa TSN-553 (rond €900) met statief.
3. Notitieboek en potlood om waarnemingen vast te leggen.
4. Waterdichte jas en stevige schoenen; de Alblasserwaard kan drassig zijn.
5. Optioneel: een camouflage net of jas om minder op te vallen.

Een 10x42 haalt vogels dichterbij, maar het beeld is smaller. Prijzen liggen tussen €400 en €1500, afhankelijk van het merk en de kwaliteit. Accessoires die je helpen:

• Instap: verrekijker €300–€500 + notitieboek €10 – totaal €310–€510.
• Middenklasse: verrekijker €600–€900 + scope €700–€1000 – totaal €1300–€1900.
• Topklasse: verrekijker €1200–€1500 + scope €1500–€2000 – totaal €2700–€3500.

Prijsindicaties voor complete sets: Verder is het slim om je route vooraf te plannen. Parkeer bij de Grote Molen of bij de parkeerplaats aan de Lekdijk. Van daaruit wandel je langs de rietkragen.

Houd rekening met wind; vogels zitten vaak aan de beschutte kant. En neem de tijd: soms zit er uren niets, en dan ineens is er actie.

Praktische tips voor een geslaagde dag

Plan je bezoek rond zonsopkomst of zonsondergang. Dan zijn kwakken en purperreigers het actiefst en is het licht het mooist.

Neem een thermosfles met koffie of thee mee; het kan fris zijn aan het water. Let op de weersvoorspelling. Bij harde wind zitten vogels vaak aan de luwe kant van het riet.

Bij regen kun je ze dichter bij dekking zien zitten. Gebruik je verrekijker rustig: draai de focus soepel, stel scherp op de ogen en probeer de omgeving te scannen zonder te snel te bewegen.

Respecteer de natuur. Blijf op de paden, houd afstand tot nesten en voer geen vogels.

De Alblasserwaard is een kwetsbaar gebied; je aanwezigheid moet licht zijn. Neem je afval mee en laat niets achter. Sluit je dag af met een notitie in je vogelboek. Noteer datum, tijd, locatie, aantal vogels en bijzonder gedrag. Die aantekeningen helpen je bij volgende bezoeken en geven je een mooi overzicht van je vogelavonturen in de Alblasserwaard.