Verschil tussen de Grote Bonte Specht en Middelste Bonte Specht
Sta je in het bos en hoor je een specht roffelen? Je pakt je verrekijker, een Steiner Safari 10x42 bijvoorbeeld, en je probeert het beestje te spotten.
Het is een Bonte Specht, dat is duidelijk. Maar welke? De Grote of de Middelste? Het zijn twee van de meest voorkomende spechten in Nederland, en ze lijken als twee druppels water op elkaar. Toch zijn er duidelijke verschillen, en als je ze eenmaal ziet, wil je nooit meer iets anders.
Het draait allemaal om details. Een kleine verrekijker met een smal gezichtsveld helpt je niet.
Je hebt een goed beeld nodig, en een scherp oog. In dit stuk gaan we het hebben over de Grote Bonte Specht (Dendrocopos major) en de Middelste Bonte Specht (Dendrocopos medius).
We kijken naar wat je echt moet zien, hoe je ze uit elkaar houdt en wat je nodig hebt om ze te herkennen.
Waarom dit verschil zo essentieel is
Voor de beginnende vogelaar is elke Bonte Specht een feestje. Je ziet een zwart-wit vogeltje met een rode onderkant en je bent blij.
Maar als je serieus bezig bent met vogels kijken, wil je meer.
Je wilt ze allebei kunnen determineren. Het gaat om herkenning en begrip. Het is het verschil tussen "kijk, een specht" en "kijk, een Middelste Bonte Specht, die heeft net een insect uit de schors gepeuterd."
Deze kennis is ook belangrijk voor je plezier. Als je weet dat de Grote Bonte Specht de enige is met die witte schouderstreep die tot aan de snavelbasis loopt, ga je daar specifiek naar kijken. Je wordt een betere waarnemer. Je leert de vogels in hun omgeving kennen.
De Grote is de brutale alleseter, de Middelste de wat verfijndere specialist.
Het herkennen van dit gedrag geeft je wandeling een extra dimensie.
De Grote Bonte Specht: de alleseter
De Grote Bonte Specht is de grootste Bonte Specht van Nederland. Hij is ongeveer 22-23 centimeter groot.
Als je hem ziet, valt meteen de enorme witte schoudervlek op. Deze loopt door tot aan de basis van de snavel.
Het is een soort witte "baard" die hij heeft. Zijn rug is overwegend zwart, met een groot wit veld op de vleugels. Zijn kop is een plaatje.
De mannen hebben een rode kruin die doorloopt tot in de nek. De vrouwen hebben alleen een rode kruin, zonder de nek. De wangvlek is bij beide geslachten fel rood. Zijn buik is roomwit tot lichtgeel, met duidelijke zwarte strepen.
De staart is donker. Hij is dominant en luidruchtig.
Je hoort hem vaak al aankomen. Wat hem typeert is zijn gedrag.
Hij roffelt luid en duidelijk. Zijn roffel is lang en vaak in een versnellend tempo. Hij bezoekt voedertafels en is niet bang voor mensen.
In de winter eet hij graag vetbollen en zonnebloempitten. Hij is een echte opportunist.
Je vindt hem in bossen, parken en zelfs in stadstuinen.
De Middelste Bonte Specht: de sierlijke specialist
De Middelste Bonte Specht is duidelijk kleiner dan zijn grote broer, ongeveer 20 centimeter. Het is een slankere vogel.
Het eerste wat opvalt, is de schouderstreep. Die is smaller en breekt abrupt af, ver van de snavelbasis. Hij heeft dus geen witte "baard".
De vleugel is ook wit, maar de indruk is anders, minder massief.
Zijn koptekening is subtieler. De wangvlek is rood, maar bij de man loopt het rood ook door over de nek en soms tot op de schouders. De kruin is rood, net als bij de Grote.
De onderkant is roomwit, maar de streping is fijner en minder dicht dan bij de Grote. De snavel is smaller en langer, speciaal aangepast om insecten uit smalle kieren te halen.
Zijn gedrag is anders. Hij is schuwer en beweegt sneller.
Zijn roffel is korter, sneller en ritmischer, minder chaotisch dan die van de Grote. Hij is een echte boomspecialist. Je vindt hem vaak in oude loofbossen en parken met oude bomen. Hij eet graag insecten, rupsen en spinnen. In de winter eet hij ook wel zaden en noten, maar hij is geen type voor de voedertafel.
De cruciale verschillen in één oogopslag
Om het je makkelijk te maken, hier de drie belangrijkste punten om op te letten. Gebruik je verrekijker en kijk naar deze details.
Je zult zien dat je ze snel herkent. Luister ook naar hun geluid. De roffel van de Grote is een lang, chaotisch getrommel.
- De schouderstreep: Bij de Grote loopt deze door tot aan de snavel. Bij de Middelste stopt deze halverwege. Dit is het makkelijkste verschil.
- De grootte en vorm: De Grote is groter en forser. De Middelste is kleiner, slanker en fijner gebouwd.
- De wangvlek: Bij de mannelijke Grote is het rood alleen op de wang. Bij de mannelijke Middelste loopt het rood door over de nek.
De roffel van de Middelste is een strakke, snelle ratel. Oefen hiermee.
Ga in het bos zitten en probeer ze te onderscheiden zonder te kijken. Het gehoor is een essentieel hulpmiddel voor elke vogelaar.
Wat je nodig hebt om ze te zien
Goed gereedschap is het halve werk. Je wilt de details zien.
Een simpele goedkope verrekijker van de supermarkt werkt, maar je haalt er niet het maximale uit.
Een verrekijker met een vergroting van 8x of 10x is ideaal. Een objectiefdiameter van 32mm of 42mm geeft je voldoende licht. De prijzen variëren.
Een instapmodel van bijvoorbeeld Bynolyt of Steiner, zoals de Bynolyt Stork 8x42, heb je al voor een euro of €150-€200. Dit is een prima kijker om mee te beginnen. Je ziet de schouderstreep en de kleuren goed. Als je serieuzer wordt, investeer je in een model van Zeiss of Swarovski.
Een Zeiss Victory SF 8x42 kost al gauw €2000-€2500. Het beeld is scherper, helderder en lichter.
Vooral bij schemering is dit verschil enorm. Een statief is voor deze vogels meestal niet nodig.
Je bent vaak in beweging. Een scherp en helder beeld is belangrijker. Let op het gezichtsveld.
Een breder gezichtsveld helpt je om de vogel te vinden en te volgen.
Een goede verrekijker maakt het verschil tussen een vage vlek en een prachtige vogel met details.
Praktische tips voor in het veld
Waar vind je ze? De Grote Bonte Specht is overal, maar voor de indrukwekkende grootste specht van Europa moet je dieper het bos in.
Ga naar een gemengd bos of een park met oude bomen. Kijk bij voedertafels in de winter.
De Middelste Bonte Specht is kieskeuriger. Zoek naar oude loofbossen. Vooral eiken en beuken zijn geliefd.
Luister in het voorjaar naar hun roffels. Ze markeren hun territorium. Leer het geluid. Download een vogelgeluiden app. Oefen de roffels.
De Grote is een kanon, de Middelste is een machinegeweer. Als je het geluid eenmaal herkent, weet je waar je moet kijken.
Je zult merken dat je ze vaker ziet, omdat je ze hoort. Let op het gedrag.
De Grote roffelt en beweegt grof. De Middelste klimt sierlijk over de boomstam. Hij lijkt soms wel een muis.
Kijk naar de manier waarop ze bewegen. Dit helpt je bij de determinatie.
En tot slot: geniet. Het zijn prachtige vogels. Of het nu de Grote of de Middelste is, beide zijn een juweeltje in de Nederlandse natuur.