Roodpootvalk in de nazomer: Herkenning van de jonge vogels

Stel je voor: je loopt eind augustus door een natuurgebied, de zon is net wat minder fel en de herfst begint te spoken. Je vogelkijker is in de aanslag, want dit is het moment dat de trekvogels vanuit het noorden langskomen.

Tussen al die vale spotvogels en braamsluipers zit er soms iets geks.

Een roofvogel, maar dan net even anders. Iets met snelle vleugels en een onrustige manier van vliegen. Grote kans dat je dan, als je geluk hebt, een jonge Roodpootvalk voor je lens of in je verrekijker hebt.

Herkenning van een jonge Roodpootvalk in de nazomer is een echte uitdaging. Het is geen klassieke valk zoals de Slechtvalk of de Torenvalk.

Nee, dit is een echte 'valse valk'. Hij imiteert roofvogels om niet zelf op te vallen. Maar als je eenmaal weet waar je op moet letten, wordt het een stuk makkelijker. Dit is hoe je ze vindt en herkent.

Waarom dit het moment is om ze te spotten

De nazomer, denk aan augustus en september, is eigenlijk het beste moment om jonge Roodpootvalken te zien. In het voorjaar zitten ze vaak verstopt in de rui of zijn ze al verder het noorden op getrokken.

In de nazomer zijn het de jonge vogels die hun eerste grote reis maken. Ze zijn onervaren en vliegen soms wat onhandiger dan volwassen vogels. Je ziet ze vaak in open gebieden zoals de Veluwe, de Weerterbergen of in delen van Flevoland.

Ze houden van open graslanden met afwisseling van bosranden. Waarom ze nu zo belangrijk zijn om te herkennen?

Omdat je ze vaak verward met een Buizerd of een andere 'gewone' roofvogel. Door ze goed te leren herkennen draag je bij aan de wetenschappelijke kennis. Veel tellers noteren ze namelijk ten onrechte als Buizerd.

Het plaatje: wat zie je nu echt?

Oké, laten we concreet worden. Je ziet een roofvogel overkomen.

Hij is niet zo groot als een Buizerd, ongeveer zo groot als een Havik of een vrouwtjes Slechtvalk. Z'n vleugels zijn vrij lang en smal, niet zo breed als een Buizerd. Hij vliegt met een typische 'golvende' vlucht: veel korte, snelle vleugelslagen, dan een glijfase, en dan weer flink door. De kleuren zijn in de nazomer het belangrijkste.

Een jonge Roodpootvalk is egaal bruin van boven. Geen tekening, geen vlekken, gewoon effen bruin.

Zijn buik is licht, vaak crèmewit, en die is flink gestreept. Dat zijn de 'donkere strepen op een lichte ondergrond'.

De snavel is grijs en heeft een gele basis. De poten zijn felgeel, vandaar de naam. Maar het echte herkenningsteken? De stuit.

Als de vogel overvliegt, draai je je verrekijker of telelens snel mee. Kijk naar de stuit, dat is het gedeelte net boven de staart.

Bij een jonge Roodpootvalk is die vaak licht en heeft hij een smalle, donkere band. Dit is cruciaal om hem te onderscheiden van de Buizerd, die een veel bredere, bruine band om de stuit heeft. Zie je die smalle band? Dan zit je goed.

Een jonge Roodpootvalk is als die ene student die eruitziet als een wat onhandige versie van zijn ouders: zelfde bouw, maar nog niet die strakke, volwassen kleuren.

Hoe onderscheid je ze van de boeven?

De grootste valkuil (pun intended) is de vergelijking met de Buizerd. Beide soorten zitten vaak in hetzelfde gebied.

Toch zijn er duidelijke verschillen. De Buizerd is zwaarder, logger. Hij vliegt met brede vleugels en een rustigere slag.

De Roodpootvalk is sneller, lichter en onrustiger. Zijn vleugels lijken smaller en langer in verhouding tot zijn lichaam.

Qua kleur is de Buizerd in de nazomer vaak erg variabel, maar bijna altijd meer gespikkeld of vlekkerig op de rug en buik. De jonge Roodpootvalk is dus effener bruin. De strepen op de buik van de Roodpootvalk zijn vaak fijner en dichter opeen dan bij de Buizerd.

De staart van de Roodpootvalk is vaak lichter en heeft minder banden dan die van de Buizerd. Een andere 'boef' is de Wespendief.

Die is smaller en smaller in de vleugels, en heeft een veel smallere kop.

De Roodpootvalk heeft een relatief forse, vierkante kop. Als je de vogel ziet jagen, zie je dat de Roodpootvalk vaak laag over de grond schiet of laag hangt. De Buizerd jaagt meestal vanaf hoger. Als je twijfelt, check dan de vleugelprofiel.

Van onderen gezien heeft de Roodpootvalk een duidelijke 'doorboorde' handpalm (de uiteinden van de vleugels). De vleugels zijn aan de onderkant licht, net als bij de oeverpieper met zijn grijze verenkleed.

De Buizerd heeft vaak donkere vleugelpunten. Het zijn van die details die het verschil maken.

Uitrusting: wat heb je nodig om ze te zien?

Om een jonge Roodpootvalk goed te zien, hoef je niet meteen de duurste spullen te kopen.

Een degelijke verrekijker met 8x vergroting is prima. Een 10x vergroting is handig voor de details, maar je hebt dan een smaller gezichtsveld. Merken als Swarovski of Zeiss zijn top, maar voor de beginnende vogelaar is een Vortex Diamondback of een Hawke Nature-Trek HD prima te doen. Prijzen liggen rond de €250 - €400 voor een goede instapper.

Wil je de vogel fotograferen? Dan heb je een telelens nodig.

Een Roodpootvalk laat zich vaak van redelijk dichtbij bekijken, soms wel op 30 tot 50 meter.

Een lens van 300mm is het absolute minimum, maar een 400mm of 500mm is fijner. Denk aan een Canon RF 100-400mm of een Tamron 150-600mm. Die laatste is een favoriet onder vogelaars.

Prijzen voor een dergelijke lens beginnen rond de €800 en lopen op tot ver over de €2000. Een statief is voor de Roodpootvalk in de nazomer vaak niet per se nodig.

Omdat ze vaak actief jagen en bewegen, werk je meestal uit de hand. Een goed statief met een kantelbare kop is wel essentieel als je in een hut gaat zitten of langere tijd wilt wachten op een zitplek. Kijk naar merken als Manfrotto of Benro. Een goede start ligt rond de €150.

Praktische tips voor in het veld

Als je eropuit trekt, ga dan 's ochtends vroeg of aan het einde van de middag. Roofvogels zijn dan actiever en het licht is mooier. Zoek plekken met een goede combinatie van open veld en bomen of struiken.

Roodpootvalken zitten graag op een uitkijkpost: een losse boomtop, een lantaarnpaal of een nestkast.

Gebruik je oren, net zoals bij de herkenning van deze zeldzame doortrekker. De Roodpootvalk heeft een schel, gillend geluid.

Het klinkt als 'kli-kli-kli' of een scherp 'kie-kie-kie'. Net als bij de herkenning van de kluut is het geluid essentieel. Als je dit hoort, kijk dan meteen omhoog; vaak vliegt de vogel laag over of zit hij in de boom.

Probeer niet te dichtbij te komen. Deze vogels zijn schuw genoeg.

Blijf op een afstand van minimaal 50 meter. Zoek dekking achter een bosrand of een struik. Als je stil staat en bewegingloos bent, laten ze je vaak toe om ze lang te bekijken. Neem de tijd. Wacht tot de vogel zijn kop draait of een poot optrekt, dat geeft de beste foto's en observaties.

En tot slot: geniet. De nazomer is een prachtige tijd.

De Roodpootvalk is een van die soorten die je bezoek aan het veld extra speciaal maakt, net als een ontmoeting met de zeldzame Rosse Franjepoot.

Het is een teken dat het seizoen verandert. Dus pak je verrekijker, check je uitrusting en ga eropuit. Die jonge valk wacht op je.