Purperreiger op trek: Waarom ze later aankomen dan de Blauwe Reiger
Je staat in de polder, de zon breekt door en je verrekijker hangt strak om je nek. De Blauwe Reigers zijn al weken in het land, statig langs de slootkant.
Maar waar blijft die purperreiger? Het is een vraag die elke beginnende vogelaar zich stelt. Het antwoord zit ‘m in een fascinerend trekspel tussen twee reigersoorten met een compleet ander ritme.
De purperreiger: een mysterieuze verschijning
Een purperreiger (Ardea purpurea) is een sierlijke verschijning. Hij is iets kleiner dan zijn blauwe neef, maar vooral slanker en langer.
Zijn verenpak combineert kastanjebruin met een zilvergrijze ondertoon en een opvallende roodbruine hals. Zijn poten zijn langer en geelgroen, wat hem een elegante uitstraling geeft. In Nederland is hij een zeldzame broedvogel.
Je vindt hem vooral in moerasgebieden zoals de Biesbosch of het IJsselmeggebied.
Toch is het voor de gemiddelde vogelaar vooral een vogel van de trek. Hij overwintert in Afrika en komt pas in april of mei terug. Waarom is dit belangrijk?
Omdat je hem pas kunt waarnemen als je weet wat je zoekt en wanneer. Zonder deze kennis loop je hem simpelweg mis.
Je staat te kijken naar een Blauwe Reiger en denkt dat het ‘m is, maar de purperreiger zit dan alweer verderop in het riet.
Het herkennen van de subtiele verschillen maakt het vogels kijken intensiever.
Waarom komt de purperreiger later aan?
Het verschil in aankomsttijd is opmerkelijk. De Blauwe Reiger (Ardea cinerea) is al vanaf februari volop in Nederland te zien.
De purperreiger daarentegen blijft vaak uit tot half april of zelfs mei. Waarom?
De reden ligt in hun overlevingsstrategie. De Blauwe Reiger is een opportunist. Hij blijft in de milde West-Europese winters of trekt maar een klein stukje.
Hij kan namelijk goed overweg met koud water en zoekt zijn voedsel (vis, muizen, kikkers) in open water dat niet bevriest. Hij is er vroeg bij om territorium te claimen. De purperreiger is een echte koude-ontwijker. Hij trekt dieper door naar Afrika (tot zuidelijk van de Sahara).
De reis is langer en energieverslindend. Bovendien is hij afhankelijker van warme, ondiepe moerasgebieden die in Nederland pas later in het voorjaar optimaal zijn.
Hij wacht tot het water en het riet voldoende zijn opgewarmd en begroeid. Een ander verschil is de voortplantingsstrategie.
De Blauwe Reiger bouwt al vroeg nesten in kolonies. De purperreiger is later en bouwt zijn nest pas als het riet stabiel genoeg is. Hij is een echte rietbewoner en houdt niet van open water zoals de Blauwe Reiger.
Hoe herken je de purperreiger op trek?
Als je in maart of april in de Biesbosch staat, let dan op de details.
De Blauwe Reiger is compact en grijs. In vergelijking met deze bekende moerasbewoner lijkt de purperreiger langer, slanker en vaak ‘uitgerekt’. Kijk naar de kleur. De purperreiger heeft een warme, bruinrode tint op de hals en borst.
De Blauwe Reiger is koudgrijs. Let op de vleugels: de purperreiger heeft een roodbruine schouderpartij.
De Blauwe Reiger heeft blauwgrijze vleugels. Het gedrag verschilt ook.
De purperreiger zit vaak diep in het riet verscholen. Hij beweegt soepeler en minder stijf dan de Blauwe Reiger. Hij vliegt met een ingetrokken hals, terwijl de Blauwe Reiger een S-vormige hals heeft.
Let als ornitholoog vooral op deze verschillen in de vluchthouding. Gebruik je verrekijker?
Kijk dan naar de poten. De purperreiger heeft langere, geelgroene poten. De Blauwe Reiger heeft donkere poten.
Een topmerk als Swarovski NL Pure of Zeiss Victory SF helpt je om deze details op 50 meter afstand te zien.
Een goede kijker is essentieel voor de purperreiger, omdat hij zich vaak verder weg bevindt.
Prijzen en materiaal voor de purperreiger-jager
Wil je de purperreiger goed bekijken? Dan heb je goed spul nodig.
Een verrekijker is je belangrijkste tool. Voor de purperreiger is een vergroting van 8x of 10x ideaal. 8x42 is een standaardmaat voor vogels kijken in Nederland.
- Budget (€150 - €400): De Vanguard Endeavor ED 8x42 (rond de €250) of de Nikon Monarch M5 8x42 (rond de €350). Scherp genoeg voor de Blauwe Reiger, maar voor de purperreiger in het riet wil je net wat meer licht.
- Middenklasse (€500 - €1000): De Meopta MeoStar B1 8x42 (rond de €650) is een topper in deze klasse. Heldere beelden, perfect voor schemering.
- Topklasse (€1500+): De Swarovski NL Pure 8x42 (rond de €2300) of Zeiss Victory SF 8x42 (rond de €2200). Deze kijkers geven een ongekend breed beeldveld en scherpte. Ideaal om de purperreiger tussen het riet te spotten zonder dat je hoofdpijn krijgt van inspanning.
Voor de serieuze vogelaar zijn er drie prijsklassen: Een statief is geen overbodige luxe.
De purperreiger zit vaak ver weg en beweegt langzaam. Een licht statief van bijvoorbeeld Gitzo of Manfrotto (prijs €150 - €400) stabiliseert je beeld enorm. Een sterke, lichte verrekijker (zoals de Zeiss SF) combineert perfect met een statiefadapter.
Praktische tips voor je volgende excursie
Waar ga je heen? De Biesbosch is hét domein van de purperreiger.
Ook het IJsselmeggebied en de Oostvaardersplassen zijn hotspots. Ga in de vroege ochtend of late middag.
Dan zijn de vogels het actiefst en valt het licht het mooist op hun veren. Neem de tijd. De purperreiger laat zich niet snel zien. Zoek een plekje in het riet en wacht.
Gebruik je oren; ze roepen soms een diep, krokkend geluid. Let op de wind. Purperreigers houden niet van harde wind. Ze zitten dan graag beschut.
Kies een dag met weinig wind voor de beste kans. Download een app zoals BirdAlert of de Vogelgids van Nederland.
Deze apps geven meldingen van zeldzame soorten. Als er een purperreiger is gemeld, weet je direct waar je moet zijn. Zo mis je deze prachtige trekker niet.