Lepelaar kolonies in Nederland: Waar kun je ze ongestoord bekijken?

Stel je voor: je staat aan de rand van een rietkraag, de zon breekt door en boven je cirkelen tientallen witte vogels met lange, slanke snavels. Dat is de magie van een lepelaarkolonie.

In Nederland zijn ze steeds vaker te vinden, van de Oostvaardersplassen tot aan de Waddenzee.

Het is een prachtig schouwspel, maar je wilt ze niet verstoren. Hoe vind je die plekken en hoe kom je dichtbij zonder de boel op stelten te zetten? Die vragen beantwoorden we hier.

Wat zijn lepelaars en waarom zijn ze zo bijzonder?

Een lepelaar is een middelgrote witte vogel met een onmiskenbare, platte snavel die aan het eind een beetje 'lepeltje' vormt. Ze zijn ongeveer 70 centimeter groot en hun vleugelspanwijdte kan oplopen tot 130 centimeter. In Nederland broeden ze in kolonies, vaak in rietvelden of in bomen.

Ze zijn wat schuwer dan meeuwen, maar als je eenmaal weet waar je moet kijken, zie je ze overal.

Het bijzondere aan lepelaars is hun manier van eten. Ze 'waden' door het ondiepe water, waarbij ze hun snavel links en rechts door het water halen om kleine visjes, garnalen en waterinsecten te vangen.

Ze zijn dus afhankelijk van gezonde, ondiepe wateren. Het is een teken van een goed functionerend moeras- of waddensysteem als je ze in groten getale ziet. Ze zijn de hoeders van onze natte natuur.

Waarom zou je ze opzoeken? Omdat het een belevenis is.

Het geluid van de kolonie, een mengeling van gakkende en schorre geluiden, is onvergetelijk. En het zien van die witte vogels die met hun sierlijke vleugels boven het riet zweven, is pure ontspanning voor elke natuurliefhebber. Het is een moment van rust en verwondering, midden in de drukte van ons kleine landje.

Waar vind je de beste lepelaarkolonies in Nederland?

De leukste plekken om lepelaars te bekijken zijn plekken waar ze relatief ongestoord hun gang kunnen gaan.

De grootste en meest bekende kolonies zitten in de Oostvaardersplassen bij Lelystad en in de Weerribben-Wieden in Overijssel. In de Oostvaardersplassen broeden ze in de zogenaamde 'eilandjes' in het water, vanaf de uitkijkpunten zoals de Schenk Hut kun je ze prachtig zien. Een andere toplocatie is de Biesbosch.

Hier broeden ze vaak in de hogere delen van het riet of in bomen op de eilandjes. Vanuit een kano of sloep kun je soms ongemerkt dichtbij komen, maar wees voorzichtig.

Ook aan de Waddenkust, zoals op Texel in het Zwin of in de Pruimentuin, kun je lepelaars zien foerageren, vooral in de winter en het voorjaar.

Dit zijn geen broedplaatsen, maar verzamelplekken. Wil je een kolonie vinden, gebruik dan de vogel-apps zoals waarneming.nl of eBird. Daar zie je waar lepelaars onlangs zijn gespot. Zoek naar termen als 'broedkolonie lepelaar'.

Vaak staan er ook foto's bij die je een idee geven van de zichtbaarheid. Zoek altijd naar plekken met een uitkijktoren of een speciaal vogelkijkhut, dat is je beste garantie voor goed zicht en minimale verstoring.

Hoe kom je dichtbij zonder te storen? De juiste uitrusting en strategie

De sleutel tot succes is afstand. Lepelaars zijn alert. Zodra je te dichtbij komt en ze voelen je aanwezigheid, zullen ze opvliegen en hun broedactiviteiten onderbreken. Dat wil je koste wat kost vermijden.

De vuistregel is: als de vogels opeens stil worden en je aankijken, ben je te dichtbij.

Blijf dan rustig bewegen of ga zitten totdat ze weer verder gaan met hun bezigheden. De verrekijker is je allerbelangrijkste gereedschap.

Je kunt een lepelaar op 100 meter afstand perfect bekijken met een goede kijker. Een verrekijker met een vergroting van 8x of 10x is ideaal. De Zeiss Victory SF 8x42 is een topmodel dat superieur scherp beeld geeft en heel helder is, zelfs bij bewolkt licht.

Hij ligt ook nog eens heerlijk in de hand, wat belangrijk is als je lang staat te kijken.

Deze kijker kost ongeveer €2.200,-. Een fantastische investering voor een serieuze vogelaar. Als je een stap verder wilt, is een telescoop onmisbaar. Met een telescoop van 20x-60x vergroting kijk je letterlijk in de nesten.

De Kowa TSN-883 met een 25-60x oculair is een toptelecoop. Je ziet elk detail van het gedrag, van het voeren van de jongen tot het poetsen van veren.

Zo'n set kost al gauw tussen de €1.800 en €2.500. Zet hem op een stevig statief, bijvoorbeeld een Gitzo Systematic statief (rond €600,-), en je bent uren zoet.

Voor degenen die het iets rustiger aan willen doen of een kleiner budget hebben, is de Vanguard Alta Pro 263AB met een SV-161 statiefkop een uitstekende keus. Deze combinatie, rond de €350,-, is stabiel genoeg voor een verrekijker-opstapje of een lichtere telescoop. Het gaat erom dat je een stabiel platform hebt om rustig te kunnen kijken zonder trillende armen.

Praktische tips voor een geslaagde vogeltocht

Als je op pad gaat, zijn er een paar dingen die je echt moet regelen. Ten eerste: kleding. Draag rustige kleuren. Donkerblauw, olijfgroen of grijs werkt het best.

Vermijd fel wit of rood, dat valt op. Een water- en winddichte jas is essentieel, want je staat vaak lang stil en het kan afkoelen, zelfs in de lente. Een paar stevige waterdichte laarzen zijn onmisbaar in moerasgebieden.

Timing is alles. De beste periode om lepelaars te zien broeden is van maart tot en met juli.

In maart arriveren ze, in april en mei bouwen ze nesten en leggen ze eieren, en in juni en juli voeren ze de jongen. Het leukste moment is vaak in de vroege ochtend of late avond, als het licht zacht is en de vogels actief zijn. Overdag kun je ze vaak rustend in de zon zien zitten. Neem de tijd. Zoek een goed plekje, installeer je en blijf zitten.

Haasten heeft geen zin. Neem een verrekijker mee met een goed draagcomfort, zoals de Swarovski EL 8x32 (rond €1.900,-).

Hij is licht en compact, dus je kunt hem de hele dag bij je dragen zonder last te krijgen van je schouders. Neem ook een notitieboekje mee om wat dingen op te schrijven. Het maakt je ervaring rijker. Respecteer de regels.

Blijf op de paden, ga niet door het riet lopen en volg altijd de aanwijzingen op de borden.

Soms is een gebied gesloten om de vogels rust te gunnen. Dat is niet vervelend, maar juist goed. Alleen zo kunnen we nog jarenlang genieten van deze prachtige vogels. Jouw gedrag bepaalt of de kolonie blijft.

Veelgestelde vragen over lepelaars

Zijn lepelaars gevaarlijk?
Nee, absoluut niet. Ze zijn zelfs behoorlijk schuw.

Ze zullen proberen om bij mensen vandaan te blijven. Ze kunnen wel lawaai maken als je te dichtbij komt, maar dat is puur om je te waarschuwen. Ze zullen je niet aanvallen.

Waarom gebruiken ze een lepel?
De naam 'lepelaar' komt van de kenmerkende vorm van hun snavel.

Die is aan het eind iets verbreed, als een lepel. Hiermee kunnen ze kleine prooien makkelijker uit het water 'scheppen', net als de steltkluut met zijn extreem lange poten. Ze bewegen hun snavel bij het foerageren vaak heen en weer om prooien op te jagen.

Wat eten lepelaars?
Ze zijn echte viseters. Kleine visjes zoals baarsjes, grondels en stekelbaarsjes staan op het menu.

Maar ook garnalen, waterinsecten en soms zelfs kikkervisjes worden gegeten. Ze zijn dus belangrijk voor het in evenwicht houden van het waterleven.

Hoe groot is een lepelaarkolonie?
Dat verschilt enorm. Sommige kolonies tellen maar een stuk of 10 paren. Kijk je naar de lepelaar kolonies in de Waddenzee, dan zie je ook daar flinke variatie. De grootste in Nederland, in de Oostvaardersplassen, kan wel 2000 tot 3000 paren tellen. Dat is een spectaculair gezicht; de grootte hangt vooral af van de beschikbaarheid van voedsel en geschikte broedplekken.