Kwartel horen in het graanveld: Wanneer heb je de meeste kans?
Een kwartel horen is een magisch moment. Dat piepje dat opeens uit het graanveld opstijgt, alsof er een klein, schor vogeltje in de stopcontacten zit.
Maar het is ook een uitdaging. Je staat in het veld, je verrekijker (een Swarovski NL Pure 8x42 of een betaalbare Vortex Diamondback HD 8x42) paraat, en je hoort vooral de wind. Waar en wanneer moet je zijn om die karakteristieke roep te vangen? Het antwoord zit 'm in timing, locatie en een beetje geduld.
De kwartel: een mysterieus geluid
De kwartel (Coturnix coturnix) is een meester in verstoppertje. Een kleine, bruine vogel die liever rent dan vliegt.
Zijn roep is iconisch: een helder, tweesyllabig "wit-wit" of "tjieu-tjieu", dat vaak 's nachts en in de vroege ochtend klinkt.
Waarom is dat geluid zo belangrijk? Omdat je de vogel zelden ziet. De roep is je belangrijkste aanwijzing om te bevestigen dat hij in jouw graanveld aanwezig is.
Zonder die roep zou je zo maar een leeg veld voorbijlopen. Voor de serieuze vogelaar is het vastleggen van de kwartel op audio of het noteren van de roep in het veldnotitieboekje een kleine overwinning. Het is een soort die sterk afhankelijk is van specifieke leefomstandigheden. In Nederland broedt hij vooral in de uitgestrekte akkerbouwgebieden van Flevoland, de Wieringermeer en delen van Zeeland.
De aanwezigheid van de kwartel is een indicator voor een gezond agrarisch ecosysteem.
Dus, het horen van deze soort is meer dan alleen een leuk geluid; het is een teken dat de natuurlijke balans daar nog enigszins op orde is.
Wanneer is je kans het grootst? De ideale tijd
De beste tijd om een kwartel te horen is absoluut in de schemering.
Denk aan het eerste uur na zonsondergang of net voordat de zon opkomt. In de zomermaanden, juni en juli, is het 's avonds pas rond 22:00 uur écht donker. Vanaf een uur daarvoor begint het "zingen".
De mannetjes laten zich dan het meest horen om hun territorium af te bakenen en een partner te lokken. Het geluid draagt ver in de stille polder.
Ook overdag kun je ze horen, maar dat is veel minder frequent.
Meestal is het dan een korte, schorre roep vanuit een dekplek diep in het koolzaad of de tarwe. Probeer je locatie te scannen met je verrekijker terwijl je luistert. Als je in de avond gaat, neem dan een warme jas mee. Het kan bedrieglijk afkoelen zodra de zon weg is, zelfs op een zwoele zomeravond.
Neem ook een zaklamp met een rode filter mee om je notities te maken, zodat je je nachtzicht niet verliest. Het broedseizoen loopt van mei tot augustus.
Seizoensinvloeden
De piek in roepactiviteit is in juni en juli. Dan proberen de mannetjes nog een laatste broedsel te produceren. In het voorjaar, april en mei, hoor je ze ook, maar dan is het geluid vaak subtieler.
De vegetatie is dan nog laag, waardoor het geluid minder weerkaatst. In de nazomer, augustus, worden de roepen schaarser.
De vogels bereiden zich voor op de trek naar het zuiden. Dus, plan je excursie in de zomermaanden voor de beste resultaten.
Waar moet je zijn? De juiste locatie kiezen
Je kunt wel in een willekeurig weiland gaan staan, maar de kans dat je daar een kwartel hoort is nihil; voor een zeldzame ontmoeting met de kwartelkoning moet je elders zijn.
Je moet in de grote, open graanvelden zijn. Denk aan de akkers met tarwe, gerst, koolzaad of mais. Vooral de randen van deze velden zijn hotspots.
De kwartel houdt van een mix: open plekken om te foerageren en dichte begroeiing om in te schuilen. Zoek dus naar plekken waar het graan overgaat in een greppel of een smalle strook met kruiden.
Een goede tip is om te kijken waar de akkerbouwers hun veld hebben ingericht met bloemrijke randen.
Die worden vaak gesubsidieerd en trekken insecten aan, wat weer voedsel is voor de kwartel. In Flevoland, rondom de Oostvaardersplassen of in de polders rondom Lelystad, zijn veel van dit soort plekken te vinden. Gebruik een app als Waarneming.nl om te zien waar de soort recentelijk is gemeld. Zo voorkom je dat je een dag in de auto zit voor een leeg veld.
De akoestiek van het veld
Het geluid van een kwartel kan bedrieglijk zijn. In een open veld met weinig obstakels lijkt het alsof de vogel direct naast je zit, terwijl hij misschien wel 100 meter verderop zit.
De wind speelt een grote rol. Probeer te luisteren met de wind in je rug. Dan draagt het geluid naar je toe.
Sta je met de wind in je gezicht, dan hoor je veel minder.
Ook regen en harde wind overstemmen het zachte getjilp volledig. Kies dus een heldere, windstille avond. Een techniek die ervaren vogelaars gebruiken is het "puntsgewijs scannen".
Ga staan op een verhoging, zoals een kruising van twee greppels. Draai je langzaam rond en luister aandachtig naar elk geluidje.
Probeer het geluid te lokaliseren. Soms helpt het om je handen achter je oren te leggen (de zogenaamde "oorbladers") om het geluid beter te kunnen vangen en de richting te bepalen. Een verrekijker helpt niet direct met horen, maar als je denkt de richting te weten, scan je het gebied met je kijker om de vogel te spotten.
Praktische tips voor de beginnende kwarteljager
Het draait allemaal om de juiste voorbereiding. Je hoeft niet meteen de duurste Swarovski te kopen, maar een verrekijker van een fatsoenlijke kwaliteit is essentieel.
Een 8x vergroting is ideaal voor de korte afstanden in een weiland. Een 10x vergroting kan helpen om een vogel verderop te bekijken, maar het beeld is smaller en trilleriger.
Merken als Nikon (Monarch M7), Zeiss (Victory SF) of de eerder genoemde Vortex bieden voor elk budget een passende optiek. Als je de roep eenmaal herkent, probeer dan de vogel te zien te krijgen. Wees geduldig. Blijf staan op één plek en wacht. Soms duurt het minuten voordat een kwartel besluit om toch even boven het koolzaad uit te komen.
Zorg dat je camouflagekleuren draagt (groen, bruin, grijs) en beweeg langzaam. Een plotselinge beweging jaagt een schuwe vogel zoals de oeverpieper met zijn grijze verenkleed direct het veld in.
En vergeet je notitieboekje niet. Noteer de tijd, de locatie en de roep. Zo bouw je je eigen kennis op.
Veelvoorkomende fouten
- Te vroeg of te laat gaan: De kans op een roepende kwartel om 15:00 uur in de middag is nihil. Plan je bezoek voor de schemering.
- Te veel lawaai maken: Draag stille kleding (geen nylon dat fladdert) en loop niet over harde paden. Je voetstappen klinken luid in de stille polder.
- Verkeerde locatie: Ga niet in het weiland met grazende koeien staan. Zoek de akkerbouwgebieden op. Dat is het leefgebied van de kwartel.
- Opgeven na één keer: Soms hoor je niets. Dat hoort erbij. Probeer het de volgende avond opnieuw. De natuur laat zich niet dwingen.
Uiteindelijk is het jagen op het geluid van de kwartel een oefening in mindful zijn. Je staat in de polder, de zon gaat onder, de lucht kleurt oranje.
Je hoofd is leeg, je oren staan open. En dan, opeens, dat piepje. "Wit-wit".
Het is alsof de polder je een geheim toefluistert. Dat gevoel, die connectie met de natuur, dat is waar het allemaal om draait. Dus pak je verrekijker, check het weerbericht en ga eropuit om de typische roep van de kwartel te herkennen.