Flamingo's in Nederland: Waar komen de groepen in het Grevelingenmeer vandaan?
Stel je voor: je staat aan de rand van het Grevelingenmeer. Het is vroeg, de zon breekt net door en de lucht is nog roze.
En daar, midden op het water, zie je ze. Tientallen, soms wel honderden enorme roze vogels met vreemde snavels. Flamingo's! In Nederland.
Je wrijft je in je ogen. Is dat normaal? Waar komen die beesten opeens vandaan? Het voelt een beetje als een vergissing, alsof ze per ongeluk de verkeerde vakantie hebben geboekt.
Toch is het steeds vaker te zien. Een spectaculair gezicht voor elke vogelaar.
De herkomst: een zuidelijke invasie
De flamingo's die we in de Grevelingen en de Oosterschelde zien, zijn niet de typische roze sieraden uit de Spaanse lagunes. Het zijn over het algemeen Chili-flamingo's.
Hun normale leefgebied ligt veel verder naar het zuiden, in de Andes van Zuid-Amerika.
Denk aan Bolivia, Chili en Argentinië. Ze houden van zoutmeertjes en modderbanken, net als die van ons. Hoe komen ze dan hier?
De meeste vogels in de Grevelingen zijn ontsnapte vogels. Vroeger werden ze vaak als siervogel gehouden in dierentuinen of particuliere collecties. Soms gingen ze er met een groepje vandoor. Andere keren werden ze losgelaten omdat de eigenaar er niet meer voor kon zorgen.
Eenmaal in het wild, zoeken ze soortgenoten op. Zo vormen ze groepen.
De aantallen wisselen enorm. Soms gaat het om een groepje van 10, soms zie je groepen van 50 tot 100 vogels.
Ze zijn geen vaste broedvogels in Nederland. Ze zijn eerder 'dwaalgasten' of 'scharrelaars'. Ze zwerven rond, op zoek naar voedsel en geschikte plekken.
Het Grevelingenmeer is voor hen ideaal: ondiep, zout en vol met kleine diertjes in de modder.
Een enkele keer gaat het om wilde vogels die de weg kwijt zijn geraakt. Door extreme weersomstandigheden of veranderingen in hun leefgebied kunnen ze afdwalen. De groepen in de Grevelingen zijn echter meestal afkomstig van ontsnappingen. Het zijn dus echte overlevers die hun plekje hebben gevonden in onze delta.
Waarom het Grevelingenmeer zo aantrekkelijk is
De Grevelingen is na de afsluiting in 1965 veranderd van een zeearm in een zoetwatermeer.
Toch is het water nog steeds brak. Die combinatie van zoet en zout is perfect voor veel vogels. Voor flamingo's betekent het water dat ze makkelijk kunnen foerageren. Ze lopen door het ondiepe water en zeven met hun snavel.
Het voedsel is de belangrijkste reden. In de bodem van de Grevelingen zitten veel kleine kreeftachtigen, wormen en algen.
De flamingo's draaien hun speciale snavel ondersteboven in het water. Met hun tong zuigen ze het water op en filteren de beestjes eruit.
Die garnalen en diertjes zorgen trouwens voor de roze kleur. Zonder garnalen, geen roze vogels! Verder is het er rustig.
De Grevelingen is een groot gebied met veel open water en eilandjes. De vogels kunnen er ongestoord zitten.
Ze zijn wel schuw, dus je moet een verrekijker gebruiken om ze goed te zien. Vanaf de kant of de dijk zie je vaak al een roze vlek liggen. In de winter, als het water kouder wordt, trekken ze vaak naar de ondiepere delen of naar de Oosterschelde.
De Oosterschelde is ook een hotspot. Daar zijn de aantallen soms nog groter.
Het gebied is nog zouter en heeft enorme slikken en zandplaten. De flamingo's kunnen daar makkelijker voedsel vinden. Soms wisselen ze tussen de Grevelingen en de Oosterschelde, afhankelijk van het waterpeil en de rust.
De beste plekken en hoe je ze spot
Als je ze wilt zien, moet je op de juiste plek zijn. Net als bij een waarneming van een sneeuwuil zijn er in de Grevelingen een aantal vaste stekken waar ze graag zitten.
De platen in het midden van het meer zijn favoriet. Vooral de plaat bij de Brouwersdam en de platen bij de Philipsdam zijn goede plekken.
Ze staan graag met hun poten in het ondiepe water. Een andere toplocatie is het Scharendijke of de Kop van Schouwen. Vanaf de dijk daar heb je een prachtig uitzicht over het water.
Gebruik een verrekijker met een goede zoom, bijvoorbeeld een 8x42 of 10x42. Een telescoop is nog beter. Met een statief en een spotting scope van merken als Kowa of Swarovski kun je ze vanaf een kilometer afstand al tellen. De beste tijd om te kijken is in de vroege ochtend of late middag.
Dan staan de vogels vaak op de zandplaten te rusten of te foerageren.
Het licht is dan ook mooier, waardoor de roze kleur extra goed uitkomt. Overdag kunnen ze wegzakken in het struikgewas of verderop in het water liggen.
Let op de kenmerken. Een flamingo is groot, ongeveer 1 meter hoog. Hij heeft een witte buik en vleugels die zwart zijn.
De snavel is roze met een zwarte tip. Als je ze hoort, is dat een geluid dat lijkt op een gans, maar dan harder en een beetje schel.
Ze vliegen vaak in een lange rij, met de nek en benen gestrekt.
Gedrag en levenswijze in Nederland
Flamingo's zijn groepsdieren. Ze zitten zelden alleen. In de Grevelingen zie je ze meestal in groepen bij elkaar, waaronder de bekende flamingo in de Grevelingen.
Ze poetsen elkaar de veren, liggen te slapen of foerageren. Het is een fascinerend gezicht om ze bezig te zien.
Ze zijn eigenlijk best lui. Ze bewegen zich langzaam en doen rustig aan.
Wat ze eten is makkelijk uit te leggen. Ze zijn 'filtervoeders'. Ze lopen met hun kop ondersteboven door het water. De snavel hangt dan horizontaal.
Ze zuigen water en modder op en persen het er aan de zijkant weer uit.
De kleine diertjes blijven achter in hun snavel. Die eten ze op. In de Grevelingen eten ze garnalen, die hun kleur bepalen. Als het koud wordt, zoeken ze de warmte op.
In de winter kunnen ze wegtrekken naar het zuiden, net zoals de zeldzame wintergast uit het oosten. Maar veel van de vogels die nu in Nederland zijn, zijn gewend geraakt aan het klimaat.
Ze blijven hier het hele jaar rond, mits de wateren niet dichtvriezen.
Bij strenge vorst kunnen ze problemen krijgen met voedsel. Het is belangrijk om ze met rust te laten. Flamingo's zijn makkelijk te verstoren.
Schreeuwen of te dichtbij komen zorgt ervoor dat ze opvliegen. Dat kost ze veel energie. Blijf op de paden en de dijken.
Gebruik je verrekijker of telescoop. Zo kun je ze langere tijd bekijken zonder ze tot last te zijn.
Praktische tips voor je bezoek
Wil je zelf op jacht naar deze roze wonders? Hier wat tips om je dag tot een succes te maken: De flamingo's in de Grevelingen zijn een wonder. Ze laten zien dat de natuur soms onvoorspelbaar is.
- Check de vogelradar: Websites als waarneming.nl of de app 'Bird Alert' laten zien waar flamingo's recent gespot zijn. Zo ga je niet voor niets.
- Neem de juiste spullen mee: Een stabiele verrekijker (minimaal 8x42) is essentieel. Een telescoop is goud waard. Merken als Vortex, Nikon of Zeiss hebben goede optiek voor een redelijke prijs (vanaf €300 voor een kijker tot €1500+ voor een scope).
- Kleed je warm aan: Er staat vaak een frisse wind op het water. Zelfs in de zomer. Een windjack en warme schoenen zijn nodig.
- Parkeer op tijd: De populaire plekken bij de dammen zijn smal. Zorg dat je veilig staat en het fietspad vrijlaat.
- Geniet: Het zijn bijzondere dieren. Neem de tijd om ze gewoon te zien. Ze zorgen vaak voor een lach op je gezicht.
Een groepje ontsnapte vogels uit Zuid-Amerika dat hier een nieuw leven vindt.
Dus, pak je verrekijker, rijd naar Zeeland en ontdek deze roze parels in onze eigen wateren.