De vogelrijkdom van de Liemers: Oude Rijnstrangen
Stel je voor: je staat aan de rand van de Oude Rijn, de wind waait zachtjes door het riet en in de verte hoor je een snaterende groep ganzen.
Dit is de Liemers, een prachtig stukje Gelderland dat als een groene long ligt tussen de grote rivieren. Het is een gebied dat je als vogelaar gewoon ontdekt moet hebben. De afwisseling van water, weilanden en bos maakt het tot een paradijs voor zowel de beginnende vogelspotter als de doorgewinterde ornitholoog.
Waarom is dit gebied zo bijzonder? Omdat het letterlijk een snelweg is voor vogels.
De Oude Rijnstrangen vormen een belangrijke corridor voor trekvogels die onderweg zijn van en naar hun broedgebieden in Scandinavië of Siberië.
Je ziet hier dus niet alleen de vaste bewoners, maar ook een constante stroom van gasten die even uitrusten of hun geluk beproeven. Het is een dynamisch schouwspel dat nooit verveelt.
Waarom de Liemers een vogelaarsparadijs is
De Liemers, en dan specifiek de Oude Rijnstrangen, is een gebied dat je makkelijk een dag kunt vullen. De combinatie van water en land trekt een enorme diversiteit aan soorten.
Denk aan de futen die druk bezig zijn hun jongen te voeren, of de bruine kiekendief die laag over de weilanden jaagt. Het is een plek waar je de tijd neemt, want er gebeurt altijd wel iets. Voor de beginnende vogelaar is het ideaal omdat veel soorten goed zichtbaar zijn en relatief dichtbij komen.
Voor de gevorderde spotters is het een uitdaging om zeldzame doortrekkers te vinden of om gedrag te observeren van soorten die je elders misschien minder snel ziet.
De rust en ruimte zorgen ervoor dat je ongestoord je gang kunt gaan.
De kern van het gebied: Oude Rijnstrangen
Het hart van het gebied wordt gevormd door de Oude Rijn, een aftakking van de Rijn die hier een rustig en bochtig karakter heeft. Langs de oevers vind je brede rietkragen en moerasgebieden.
Dit is de favoriete plek van vogels als de rietzanger, de karekiet en de blauwborst.
In het riet hoor je ze vooral in het voorjaar en de vroege zomer hun zang ten gehore brengen. Een verrekijker is hier soms minder nuttig; je oren zijn je belangrijkste gereedschap. Naast het riet zijn de aangrenzende weilanden cruciaal.
Hier foerageren grauwe ganzen, kolganzen en brandganzen in de wintermaanden. In het voorjaar en najaar kun je hier groepen steltlopers verwachten, zoals de tureluur, de grutto en de kievit. De weilanden worden druk bewerkt, wat zorgt voor een wisselend aanbod van voedsel en dus vogels. Houd ook de singels en bospercelen in de gaten; daar broeden spechten, mezen en vinken.
De beste plekken om te starten
Een goed begin is het parkeerterrein bij de Zevender of in de buurt van het dorpje Lathum.
Vanaf daar loop je zo de dijken op. De dijk langs de Oude Rijn is een perfect startpunt.
Je hebt vanaf hier een vrij uitzicht over het water en de weilanden. Zoek naar de witte kwabaals in het water of de groenlingen die in de struiken zitten. Als je wat verder loopt, richting de uiterwaarden bij de IJssel, verandert het landschap.
Hier komen ook zangvogels voor als de fitis en de tjiftjaf. In de winter kun je hier soms grote groepen eenden verwachten, zoals wilde eenden en slobeenden.
De variatie in landschap maakt dat je steeds weer nieuwe soorten tegenkomt. Neem de tijd en wandel rustig.
Wat je kunt verwachten: soorten en seizoenen
De vogelwereld is een wereld van seizoenen. In de Liemers is dat niet anders.
In het voorjaar (maart-mei) barst het los. Alles komt terug vanuit het warme zuiden om een partner te vinden en te broeden.
Specifieke soorten om in de gaten te houden
Je hoort de roep van de koekoek en ziet de boerenzwaluwen die nestelen in de schuren van de boerderijen in de omgeving. De zomer is een tijd van voeden en jongen grootbrengen. Rietvogels zijn nu op hun luidruchtigst.
- Blauwborst: Een prachtige verschijning in het riet, vooral in het voorjaar. Herkenbaar aan de felblauwe keel en de rode borst.
- Grauwe Kiekendief: Vaak laag zwevend over de weilanden, op zoek naar prooi. De man heeft een lichtgrijze kop.
- Watersnip: Een steltloper die je vooral hoort 's avonds. Zijn roep is heel kenmerkend en doet denken aan een 'scheurend' geluid.
- Groene Specht: Niet zo opvallend als de bonte specht, maar zeker aanwezig in de boomgroepen langs de Rijn. Zoek naar zijn groene verenkleed en rode kruin.
In het najaar (september-november) begint de trek naar het zuiden. Dit is een spannende tijd, want je kunt plotseling soorten zien die normaal in de bergen broeden, zoals de koperwiek of de kramsvogel.
De winter (december-februari) is de tijd van rust en grote groepen. Ganzen domineren het landschap en met wat geluk spot je een smient of een nonnetje op het water. Als je een verrekijker van bijvoorbeeld een Swarovski CL 8x30 of een Nikon Monarch 7 8x42 bij je hebt, let dan op deze soorten: Verwacht hier niet de zeearend (die broedt wel in de uiterwaarden van de IJssel, maar verderop), maar de variatie aan eenden, ganzen, steltlopers en zangvogels is meer dan genoeg voor een dag intensief genieten.
Uitrusting: van budget tot topklasse
Je hebt niet veel nodig om te beginnen, maar de juiste uitrusting maakt het wel een stuk leuker.
Een verrekijker is essentieel. Je hoeft niet meteen de duurste te kopen. Een goed instapmodel zoals de Bynolyt Stork 8x42 (rond de €250) is een prima keuze. Hij is licht, waterdicht en heeft een helder beeld voor dit geld.
Dit is een kijker waarmee je de basis prima onder de knie krijgt. Ben je serieuzer en wil je meer detail zien?
Dan kijk je al snel naar mid-range modellen. De Kowa BD 8x32 of de Zeiss Terra ED 8x42 kosten tussen de €500 en €700.
Het verschil zit hem in de lichtdoorlatendheid en de scherpte, vooral bij schemering. Deze kijkers voelen steviger aan en zijn vaak beter in het onderscheiden van vogels in dicht struikgewas. Voor de doorgewinterde vogelaar is de stap naar premium kijkers groot.
Merken als Swarovski (CL 8x30, ca. €1800) of Zeiss (Victory HT 8x42, ca. €2500) bieden het allerbeste beeld. Het lichtverlies is nihil en de kleuren zijn ongeëvenaard.
In de Liemers, waar je soms door een schemerige mist kijkt, kan dat een wereld van verschil maken. Ook een telescoop (zoals een Swarovski ATX 65, ca. €2500) is overbodig voor de meeste delen van de Oude Rijnstrangen, maar kan fijn zijn op de open weilanden.
Zorg dat je je uitrusting kent. Een goede verrekijker helpt, maar je eigen kennis van gedrag en geluid is het belangrijkste.
Praktische tips voor je bezoek
Om het meeste uit je bezoek te halen, zijn er een paar simpele regels. Ten eerste, ga vroeg of laat.
Vogels zijn het actiefst bij zonsopkomst en zonsondergang. De kans op een goede waarneming is dan het grootst.
Bovendien is het licht prachtig voor foto's. Let op je kleding. Draag neutrale kleuren als groen, bruin of grijs.
Opvallende kleuren zoals rood of geel schrikken vogels af. Zorg ook voor goed schoeisel, want je loopt veel en de paden kunnen modderig zijn.
Neem verrekijker, eventueel een notitieboekje en een warme jas mee. Het weer in Nederland kan omslaan. Respecteer de natuur en de dieren. Blijf op de paden, voer geen dieren en houd afstand tot nesten of broedplaatsen.
De Liemers is een gebied dat wordt gebruikt voor recreatie en landbouw.
Wees een gast en laat geen sporen achter. Tot slot: geniet. Het draait niet om het aantal soorten dat je ziet, maar om de ervaring.
De Liemers en de Oude Rijnstrangen wachten op je. Dus pak je ver