De vogelgebieden van de Mortelen: De Wielewaal in het Brabantse populierenlandschap
Stel je voor: een zachte herfstdag in Brabant. Je loopt over een zandpad, omringd door metershoge populieren.
De wind fluistert door de bladeren, en vanuit het niets klinkt er een prachtige, fluitende roep. Het is de Geelgier, een van de zeldzaamste broedvogels van Nederland.
Dit is de Mortelen, een paradijs voor vogelaars dat soms onterecht overschaduwd wordt door de Veluwe of de Wadden. In dit stukje Brabant ervaar je de weidsheid en de rust van een echt populierenlandschap.
Wat is de Mortelen eigenlijk?
De Mortelen is een uitgestrekt gebied in Noord-Brabant, ten zuiden van Eindhoven. Het is een typisch Brabants landschap, maar dan in het groot.
Denk aan een lappendeken van weilanden, akkers en vooral heel veel populieren. Deze bomen worden hier in een strak systeem verbouwd voor de productie van spaanplaat. Dat klinker misschien wat industrieel, maar het zorgt voor een uniek biotoop.
Door al die populieren en de open stukken ertussen, ontstaat een afwisselend gebied.
Je hebt de hoge bomen voor de boomtoppen vogels, en de lage weilanden voor de weidevogels. Dit specifieke deel, De Wielewaal genoemd, is één van de beste plekken om de zeldzame broedvogels te spotten. Het is een gebied dat leeft en ademt, en waar de vogelstand sterk afhangt van het beheer.
De kern van het gebied: broedvogels en doortrekkers
Het hart van De Mortelen wordt gevormd door een handvol zeer specifieke broedvogels. De absolute ster is de Geelgier.
Deze roofvogel broedt hier in een van de weinige Nederlandse kolonies. Je herkent hem aan z’n enorme formaat en z’n kenmerkende gillende roep.
Let op: ze zijn extreem schuw, dus een telescoop is hier onmisbaar. Houd minimaal 150 meter afstand. Naast de Geelgier broedt hier ook de Rode Wouw.
Deze prachtige roofvogel jaagt op insecten en muizen en is te herkennen aan z’n rode verenkleed en z’n trillende vleugelslag tijdens het baltsen. Ook de Blauwborst en de Grasmus voelen zich hier thuis in de ruigere randen van de populierenpercelen. In het voor- en najaar verandert het gebied in een doortrekpleister. Grote groepen Keep en Vink rusten hier uit.
Als je in de schemering luistert, hoor je de roepende Waterhoentjes en zie je groepen Sporre overvliegen op weg naar hun slaapplaats.
Net als bij de vogelhutten van de Dijkgatshof is de kans hier groot om bijzondere soorten te spotten.
De beste uitrusting voor De Mortelen
De Mortelen is een weids gebied. Je kijkt vaak over grote afstanden.
Een verrekijker met 8x vergroting is prima voor de algemene soorten, maar voor de Geelgier of Rode Wouw op afstand is een verrekijker met 10x vergroting eigenlijk beter. Kijk naar modellen met een objectief van 42mm of 50mm voor voldoende lichtinname bij vroege of late vogelactiviteit. Voor de serieuze vogelaar is een telescoop essentieel.
In de vogelgebieden van Balgzand zie je vaak vogels op 200 tot 300 meter afstand.
- Verrekijker tip: De Zeiss Victory SF 8x42 (rond €2500) geeft een enorm breed gezichtsveld. Voor een budgetoptie kijk je naar de Visionking HD 8x42 (rond €350).
- Telescoop tip: De Swarovski ATX 95 (rond €3000) is de gouden standaard. De Kowa TSN-883 (rond €1800) is een uitstekend alternatief voor scherp beeld op lange afstand.
Een spotting scope met een vergroting van 20x-60x is ideaal. Een stabiel statief is net zo belangrijk; zonder een goede pot kun je geen scherpe beelden krijgen van de Geelgier in z’n nest. Daarnaast is een goede vogelgids onmisbaar.
De Vogelgids van Nederland en Vlaanderen (€35) helpt je bij het determineren van de snelle vliegers. De app 'Vogelradar' is gratis en geeft actuele meldingen van zeldzame soorten terwijl je gaat vogels kijken in de Noordwaard.
Praktische tips voor je bezoek
Om het meeste uit je bezoek te halen, zijn timing en gedrag cruciaal.
De vogels in De Mortelen zijn het actiefst bij zonsopkomst en zonsondergang. Plan je bezoek dus vroeg in de ochtend of laat in de middag. Overdag slapen veel vogels of zijn ze minder actief.
- Pas je kleding aan: Draag neutrale kleuren (groen, bruin, grijs). Opvallende kleuren zoals rood of blauw schrikken vogels af, vooral de schuwe Geelgier.
- Beweging: Loop langzaam en maak geen snelle bewegingen. Blijf op de paden. De vogels zijn hier gewend aan wandelaars, maar niet aan rennende figuren met camera's.
- Respecteer de rust: Het is een broedgebied. Blijf minimaal 150 meter bij de bekende broedplekken van de Geelgier vandaan. Gebruik je fluitje niet onnodig.
- Parkeerplaats: Parkeer je auto aan de rand van het gebied (bijvoorbeeld bij de ingang aan de Mortelenseweg) en loop het gebied in. Rijd niet door de binnenpaden.
Verwacht geen drukte zoals in de Oostvaardersplassen. Hier ervaar je de echte rust.
Neem een thermoskan koffie mee, zoek een veilig plekje langs een akkerrand en wacht af.
De vogels komen vanzelf voorbij. Soms sta je oog in oog met een dier dat je normaal alleen uit boeken kent. Dat is de charme van De Mortelen.