De Nonnetje eend: Prachtige zwart-witte wintergast

Stel je voor: je staat aan de rand van een koud, Nederlands meer. De winter heeft het landschap in een grijs kleed gehuld.

Je haalt je verrekijker tevoorschijn – misschien die fijne Swarovski NL Pure 8x32 of je betrouwbare Nikon Monarch M7 10x42 – en speurt naar beweging.

Daar, tussen de rietkragen en het kale water, zie je iets wat scherp afsteekt. Een eend, maar niet zomaar een. Zwart-wit, sierlijk, met een bijna koninklijke uitstraling.

Dit is het Nonnetje. Een prachtige wintergast die je hart sneller doet kloppen.

Wie is dat, dat Nonnetje?

Het Nonnetje (Mergellus albellus) is een kleine, compacte eend die in de herfst vanuit het hoge noorden naar ons land trekt. Denk aan Scandinavië en Siberië.

Ze blijven hier tot maart of april, om daarna weer terug te keren naar hun broedgebieden. Het is dus typisch een vogel die je tijdens de kouste maanden van het jaar ziet. Wat direct opvalt, is de tekening.

Mannetjes (drakes) zijn onmogelijk te missen: een diepzwarte rug, witte flanken met fijne dwarslijntjes, en een opvallende witte wang.

Het vrouwtje is wat subtieler, met een bruinige kop en een minder scherp contrast, maar zeker herkenbaar als Nonnetje. Beide geslachten hebben die typische, bolle kop en steile voorhoofdlijn, waardoor ze er een beetje eigenwijs uitzien. Ze houden van open water, maar niet zomaar water. Je vindt ze graag op diepere plassen, meren en randen van rivieren.

Ze duiken graag, vandaar hun andere naam: de tafeleend. Ze zijn echt onderwaterjagers en zoeken naar waterinsecten, schaaldiertjes en waterslakken. In Nederland zijn ze een vast onderdeel van de winterfauna, van de Oosterschelde tot aan de Friese meren.

Waarom je het Nonnetje wilt spotten

Waarom zou je specifiek op zoek gaan naar dit vogeltje? Omdat het een prachtige tegenhanger is van de alledaagse boom- of wilde eend.

Het is een vogel die je aandacht trekt door zijn schoonheid en gedrag. Zien hoe hij kopje onder gaat en weer bovenkomt op een andere plek, dat is genieten. Het voelt als een kleine beloning op een koude, grijze vogeldag.

Voor de beginnende vogelaar is het een geweldige soort om te leren herkennen. De combinatie van formaat, kleur en gedrag is vrij uniek.

Als je eenmaal een groepje Nonnetjes hebt gevonden, zul je ze daarna altijd herkennen.

Het bouwt je zelfvertrouwen op. Je leert kijken naar detail: hoe zit die tekening precies? Hoe duikt hij? Het is ook een sociale soort. Ze zitten vaak in groepjes bij elkaar, soms gemengd met andere eenden, maar vaak ook los.

Dat maakt het makkelijker om ze te vinden. Je ziet ze rustig dobberen of juist actief foerageren. Het is een levendig element op het water, zeker in de wintermaanden wanneer de natuur wat stiller lijkt.

Herkenning in het veld: de kunst van het kijken

Om het Nonnetje echt te waarderen, moet je goed kijken. Neem de tijd. Pak je verrekijker en scan het water. Let op de kleine, ronde eendjes die net even anders zijn dan de rest.

Ze zijn ongeveer 38 cm groot, kleiner dan een wilde eend. Ze zwemmen vaak wat rechterop dan andere eenden.

Zoek naar de kenmerkende patronen, net zoals bij het opvallende baltsgedrag van de kemphaan. Bij het mannetje is het contrast scherp: de witte wang steekt af tegen het zwart van de kop en de nek.

De flanken zijn wit met een fijn zwart ruitjespatroon. De snavel is grijs met een zwarte nagel en de poten zijn oranjegeel, net zo kleurrijk als de roodborsttapuit op zijn paaltje. Als hij duikt, zie je vaak alleen nog die witte flanken en de donkere rug.

Het vrouwtje is iets lastiger, maar zeker te doen. Ze heeft een lichte wang en een donkere kruin en oogstreep.

De snavel is grijsachtig en de poten zijn vaak minder fel oranje dan bij het mannetje. Let op de combinatie van de bolle kop, het lichte gezicht en het formaat. Als je een groepje ziet, kijk dan of je de typische koppies ziet." Gedrag is ook een belangrijke sleutel. Nonnetjes duiken veel en zijn behendig onder water.

Een handig ezelsbruggetje: Denk aan 'zwart-wit geblokt' voor de mannetjes. En aan een 'bolle bol' kop voor allebei.

Net als de parelduiker op het grote water blijven ze langer onder dan veel andere eenden. Als ze boven komen, doen ze dat vaak met een kleine sprong of een snelle beweging.

Ze zijn nieuwsgierig, maar ook schuw. Houd dus wat afstand, zodat ze hun natuurlijke gedrag blijven vertonen.

Uitrusting voor de beste ervaring

Goed spul maakt het vogelen veel leuker. Je hoeft niet meteen de duurste apparaten te kopen, maar investeren in kwaliteit loont. Een goede verrekijker is essentieel.

Voor vogels op het water, waar je soms wat verder weg bent, is een vergroting van 8x of 10x ideaal.

Een 8x42 of 10x42 model is een standaardmaat die goed werkt. Wat zijn goede opties?

De prijzen lopen uiteen. De Celestron Nature DX 8x42 is een uitstekende instapper voor rond de €150-€200. Wil je meer licht en scherpte?

Kijk dan naar de Vortex Diamondback HD 10x42 (rond de €350) of de Zeiss Terra ED 8x42 (rond de €500).

Voor de serieuze liefhebber zijn de Swarovski NL Pure 10x42 of de Leica Noctivid 8x42 fantastisch, maar die kosten al gauw €2000 of meer. Een statief is geen must voor de verrekijker, maar als je wilt fotograferen, is het onmisbaar. Een lichtgewicht reisstatief van bijvoorbeeld Manfrotto of Gitzo (vanaf €150) is makkelijk mee te nemen. Voor de camera zelf: een compacte camera met een goede zoomlens (bijv. een Sony RX10 of een Canon SX70) is al voldoende om de sfeer vast te leggen.

Vergeet je kleding niet. Een waterdichte jas en laarzen zijn essentieel in de winter.

Merken als Helly Hansen of Didriksons maken goede, warme jassen die tegen een stootje kunnen.

Een onopvallende kleur (groen, bruin, grijs) helpt om de vogels niet te verstoren. Neem ook een notitieboekje mee om je waarnemingen te noteren. Handig voor je eigen herinnering en voor je bijdrage aan vogelwaarnemingen.nl.

Praktische tips voor jouw vogeltocht

Waar ga je heen? De beste plekken voor Nonnetjes zijn grotere wateren.

Denk aan de Oosterschelde, de Grevelingen, het IJsselmeer of de randmeren. Ook de plassen rondom Utrecht en de Vinkeveense Plassen zijn goede spots. Check vooraf vogelwaarnemingen.nl om te zien waar ze recent gezien zijn, of ga op zoek naar de Bonte Kraai in Nederland.

Dat bespaart je een hoop zoekwerk. Timing is alles. De beste momenten zijn vroeg in de ochtend of laat in de middag.

Dan is het licht mooi en zijn de vogels actief. Probeer een windstille dag uit te kiezen. Bij wind en golfslag zijn ze moeilijker te zien.

Zoek plekken met een goed zicht over het water. Een vogelkijkhut is ideaal, maar een dijk of een openbaar toegankelijk punt werkt ook prima.

Wees geduldig. Soms zie je ze niet direct.

Ga zitten, observeer en laat je ogen wennen aan het water. Kijk naar beweging en naar groepjes die opduiken. Luister niet te veel naar anderen, maar vertrouw op je eigen ogen. Je zult merken dat je na verloop van tijd steeds beter gaat zien en de vogels sneller herkent.

En tot slot: geniet. Het gaat niet alleen om het zien van het Nonnetje, maar om de hele ervaring.

De koude lucht, het geluid van het water, de stilte om je heen. Het Nonnetje is een prachtige beloning, maar de zoektocht zelf is minstens zo waardevol. Dus trek je laarzen aan, pak je kijker en ga op pad. De winter wacht op je.