De Geoorde Fuut: Prachtige ogen en zomerkleed
Stel je voor: je staat aan de rand van een rietkraag, de zon breekt door en in het water schiet een donker silhouet voorbij. Het is geen eend, het is geen aalscholver.
Nee, dit is de Geoorde Fuut. Een prachtige waterbird met die typische, ietwat sullige ogen en een snavel die omhoog steekt.
In de zomer verandert dit beest volledig. Geen grijs gedoe, nee, volop kleur en een felrode snavel. Als je net begint met vogels kijken, is dit een soort die je direct wilt herkennen.
Het is een van de leukste vogels die we in Nederland hebben. Ze zijn druk, ze zijn eigenwijs en ze laten zich graag zien.
Wie is die vogel met die oren?
De Geoorde Fuut (Podiceps nigricollis) is de kleinste fuut die we in Nederland tegenkomen. In de winter is hij nogal saai: grijs en wit.
Maar in de zomer? Dan transformeert hij. Het mannetje en het vrouwtje zien er dan ongeveer hetzelfde uit.
Ze krijgen een prachtig geel verenkleed op de kop en hals. Maar het echte kenmerk, waaraan hij zijn naam te danken heeft, zijn die verenpluimen achter de ogen. Ze lijken net oortjes.
In het Latijns heet het 'auritus', wat oren betekent. Tijdens de broedtijd kleurt de snavel felrood. De ogen zelf zijn felgeel tot oranje. Als je hem door je verrekijker ziet, lijkt hij wel een klein, boos poppetje.
Hij is ongeveer 33 tot 38 centimeter groot en heeft een spanwijdte van zo’n 50 tot 60 centimeter.
Niet groot, maar wel opvallend. Waarom is dit belangrijk om te weten?
Omdat je hem in de winter vaak over het hoofd ziet. Dan zwemt hij laag en is hij grijs. In het voorjaar en de zomer springt hij eruit.
Als je in mei of juni door de Weerribben of de Biesbosch vaakt, moet je echt opletten.
Ze zitten vaak midden in de waterplanten. Ze duiken constant om kleine visjes of waterinsecten te vangen. Je ziet ze bijna nooit aan land gaan.
Hun poten staan ver achter op het lichaam, waardoor ze supergoed kunnen duiken, maar amper kunnen lopen. Ze zijn geboren waterbewoners.
Zomerkleed: Een visueel feestje
Oké, laten we het hebben over die zomerkleed. Want dat is waar het om draait als je ze wilt spotten.
Vanaf half april begint de rui. De saaie winterjas gaat uit. Eerst zie je een vreemd mengsel van grijs en bruin, maar dan komt het prachtige verenkleed tevoorschijn. De kop en hals worden roomwit tot lichtgeel.
De rug is zwart. De flanken zijn roestbruin. En die oorpluimen?
Die zijn groot en geelbruin. Ze lopen door in de nek.
Dit maakt de Geoorde Fuut tot een van de meest herkenbare vogels in de Nederlandse plassen. Net als de bijzondere moerasvogel de Zwarte Ibis, is hij prachtig om te zien. Je vraagt je misschien af: hoe onderscheid ik hem van de andere futen? De Dodaars is veel kleiner en heeft geen pluimen.
De Kuifduiker heeft een kuif en is groter. De Geoorde Fuut is de middelmaat, maar met die unieke oorpluimen.
Als hij boven water komt, zie je vaak die prachtige rode snavel. Net als de pijlstaart eend op het water houdt hij zijn kop een beetje schuin, alsof hij je aan het inspecteren is.
In de rui zijn ze soms een beetje lachwekkend. Ze zien er uit alsof ze een slecht kapsel hebben.
Maar dat hoort erbij. Na de rui zitten ze er weer strak op.
Waar en wanneer spotten?
Wil je de Geoorde Fuut zien? Dan moet je naar het juiste gebied.
Ze houden van ondiep water met veel waterplanten. Denk aan riet, lisdodde en waterlelies. In Nederland zitten ze in alle grote meren en plassen. De Vinkeveense Plassen, de Loosdrechtse Plassen, het IJsselmeer en de Wadden-eilanden zijn toplocaties.
Vooral in de zomermaanden, van mei tot augustus, zijn ze het makkelijkst te vinden. Net als de zomertaling in de Nederlandse polders, broeden ze vaak drijvend in het riet.
Als je rustig in een bootje of kano zit, kun je ze soms op een meter of 10 benaderen.
Ze duiken dan weg en komen even verderop weer boven. Het beste moment om te kijken is vroeg in de ochtend of laat in de avond. Dan zijn ze het actiefst met foerageren.
Overdag liggen ze vaak te rusten op een drijfhout of tussen de waterplanten. Ze zijn vaak in paren te zien.
In de broedtijd zijn ze erg druk met nestbouw. Het nest is een drijvend platform van planten. De mannetjes helpen met bouwen.
Soms zie je ze ook in groepjes zitten, vooral na de broedtijd.
Dan verzamelen ze zich in groepen om te ruien. Dit kan in augustus en september gebeuren. Dan zijn ze soms in grote groepen te zien op de open wateren.
Uitrusting voor de serieuze vogelaar
Om optimaal te genieten van de Geoorde Fuut, heb je goede spullen nodig. Je hoeft niet meteen de duurste apparatuur te kopen, maar kwaliteit loont. Een goede verrekijker is essentieel.
Kijk voor een 8x42 of 10x42. Dit geeft je voldoende licht en vergroting.
Merken als Swarovski, Zeiss en Leica zijn de top, maar voor de amateur zijn er betaalbare opties. De Vortex Diamondback HD 8x42 kost ongeveer €450.
Een stuk betaalbaarder is de Bynordic Talon 8x42 (rond de €250). Zorg dat je kijker waterdicht is (nitrogen gevuld). Je staat vaak aan het water en regen kan plotseling toeslaan.
Wil je de vogel vastleggen op foto? Dan heb je een telelens nodig.
Een 300mm is het minimum. Een 400mm of 500mm is beter. De Canon EF 100-400mm is een klassieker. Prijzen liggen rond de €1500 tweedehands.
Voor de smartphone is een clip-on lens van bijvoorbeeld Apexel (zo’n €60) een leuke toevoeging. Een statief is voor de Geoorde Fuut vaak niet nodig omdat ze bewegen, maar een goed stabiel statief helpt als je lang wilt wachten.
Een bootje is de ultieme upgrade. Huur een kano in de Weerribben voor €25 per uur en je vaart zo op ze af.
Handige tips voor herkenning
Om het je makkelijk te maken, hier een checklist voor in het veld: Een laatste tip: heb geduld.
- Zoek de pluimen: Zie je die 'oortjes' achter de kop? Dan is het raak.
- Let op de snavel: In de zomer felrood. In de winter grijs/zwart.
- Houding: De fuut duikt vaak met het achterste deel van het lichaam omhoog voordat hij ondergaat. De staart wijst dan omhoog.
- Geluid: Ze zijn niet stil. Ze maken een gierend geluid, een soort kreten. Klinkt een beetje als 'kjierrie' of een scherp gefluit.
- Omgeving: Blijf uit de buurt van open water. Zoek de randen op waar het water vol ligt met groen.
De Geoorde Fuut is een acrobaat onder water. Je kunt net kijken naar de verkeerde kant en hij duikt op een meter verderop weer op.
Blijf kijken, blijf scannen. Zodra je die felrode snavel tussen het groen ziet opduiken, weet je waarom je bent gaan vogels kijken. Het is pure magie.